Οι οικονομικοί διευθυντές αναμένουν αύξηση κόστους και το 2022

Οι περισσότεροι οικονομολόγοι, πρόεδροι της Federal Reserve και στελέχη επιχειρήσεων, ήλπιζαν να θέσουν υπό έλεγχο τον πληθωρισμό το 2022 αλλά σταδιακά συνειδητοποιούν ότι αυτό αποδεικνύεται ανέφικτο. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της έρευνας CFO του τέταρτου τριμήνου, που πραγματοποιήθηκε μεταξύ 8 και 19 Νοεμβρίου με 261 έως 292 ερωτηθέντες, ως αποτέλεσμα της συνεργασίας της Σχολής Επιχειρήσεων Fuqua του Πανεπιστημίου Duke και των Ομοσπονδιακών Τραπεζών του Richmond και της Atlanta, οι οικονομικοί διευθυντές αναμένουν ότι οι μεγαλύτερες από τις κανονικές αυξήσεις κόστους που έπληξαν τις επιχειρήσεις τους θα διαρκέσουν άλλους 10 μήνες ή περισσότερο.

Συγκεκριμένα, λιγότερο από το 20% των ερωτηθέντων CFO αναμένει ότι οι αυξήσεις κόστους θα μειωθούν εντός 6 μηνών. Αντίθετα, η πλειονότητά τους (60%) εκτιμά ότι οι αυξήσεις κόστους θα διαρκέσουν τουλάχιστον άλλους 10 μήνες, αν όχι μέχρι το 2023. Σχεδόν το 90% των εταιρειών που συμμετείχαν στην έρευνα αναφέρουν μεγαλύτερες από τις κανονικές αυξήσεις κόστους -μια απότομη αύξηση από το δεύτερο τρίμηνο του 2021. Οι οικονομολόγοι είχαν προβλέψει πληθωρισμό πλησιέστερο στο μέσο -περίπου 2,7%- το 2022, από το αναμενόμενο 6,6% στο τέλος του 2021.

Οι προβλέψεις για υψηλότερο πληθωρισμό μπορεί να ωθήσουν την Ομοσπονδιακή Τράπεζα να αυξήσει τα βραχυπρόθεσμα επιτόκια το επόμενο έτος, αντί να περιμένει μέχρι το 2023.

Σχολιάζοντας τα αποτελέσματα της έρευνας, ο οικονομολόγος της Fed της Atlanta, Brent Meyer, δήλωσε: «Οι Οικονομικοί Διευθυντές υποδεικνύουν ότι αυτές οι πιέσεις κόστους δεν υποχωρούν και πιθανότατα θα είναι μαζί μας για κάποιο χρονικό διάστημα».

Πώς οι οικονομικοί διευθυντές διαχειρίζονται το αυξανόμενο κόστος
Για να χειριστούν το αυξανόμενο κόστος, οι CFOs ακολουθούν δύο στρατηγικές. Η συντριπτική πλειονότητα (περίπου το 80%) των επιχειρήσεων μεταφέρει τουλάχιστον ορισμένες από αυτές τις αυξήσεις κόστους στους πελάτες, μέσω υψηλότερων τιμών. Περισσότερο από το ένα τρίτο των ερωτηθέντων λένε ότι διοχετεύουν εκεί το 76% έως το 100% του υψηλότερου κόστους.

Ένα χαμηλότερο ποσοστό εταιρειών αναφέρει ότι απορροφά αυξήσεις κόστους, συμπεριλαμβανομένης της μείωσης των περιθωρίων κέρδους, της μείωσης του κόστους σε άλλους τομείς, της εξάλειψης ή της αντικατάστασης των προσφορών προϊόντων, της προσθήκης ρητρών έκτακτης ανάγκης στα συμβόλαια και της απόρριψης εργασιών. Οι πιέσεις κόστους και ο πληθωρισμός ήταν η δεύτερη πιο πιεστική ανησυχία μεταξύ των Οικονομικών Διευθυντών το τέταρτο τρίμηνο, ξεπερνώντας τη διαθεσιμότητα και την ποιότητα της εργασίας. Οι διακοπές της εφοδιαστικής αλυσίδας βρέθηκαν στην τρίτη θέση ενώ λιγότεροι CFOs ανησυχούν για τη ζήτηση των πελατών και τις φορολογικές πολιτικές σε σχέση με το προηγούμενο τρίμηνο.

Ωστόσο, πολλές εταιρείες αναμένουν αύξηση της απασχόλησης και των εσόδων το 2021 και το 2022, συνοδευόμενη από συνεχείς αυξήσεις στους μισθούς των εργαζομένων.

Η Έρευνα της AICPA επιβεβαιώνει την ανησυχία για τον πληθωρισμό
Τα αποτελέσματα της Έρευνας CFO κινούνται στο ίδιο μήκος κύματος με τα αποτελέσματα της Έρευνας Οικονομικών Προοπτικών της AICPA τέταρτου τριμήνου, που διεξήχθη από τις 26 Οκτωβρίου έως τις 17 Νοεμβρίου με 628 επιβεβαιωμένες απαντήσεις.

Η έρευνα μεταξύ των ανώτατων εκτελεστικών στελεχών, των ανώτατων οικονομικών στελεχών, των ελεγκτών και άλλων εγκεκριμένων λογιστών κατέληξε στη διαπίστωση ότι ο πληθωρισμός συνιστά την κύρια ανησυχία, υποσκελίζοντας εκείνη της περιορισμένης διαθεσιμότητας ειδικευμένου προσωπικού.

Η στενή αγορά εργασίας αναφέρεται ως παράγοντας για την αναμενόμενη αύξηση του κόστους μισθών και παροχών με τους ερωτηθέντες να αναμένουν αύξηση κατά 4,3% τους επόμενους 12 μήνες, που ισοδυναμεί με τον ταχύτερο ρυθμό από πριν από τη Μεγάλη Ύφεση. Οι προσδοκίες για τα κέρδη των στελεχών πέφτουν επίσης, με τον αναμενόμενο ρυθμό ανάπτυξης για τους επόμενους 12 μήνες να υποχωρεί στο 2,1% από 2,5% το τρίτο τρίμηνο. Από την άλλη πλευρά, οι προβλέψεις για την αύξηση των εσόδων ανέρχονται σε 4,7% από 4,3%, σε τρίμηνο. Και οι δύο έρευνες αποτύπωσαν τη μειωμένη αισιοδοξία για την οικονομία των ΗΠΑ. Όταν ζητήθηκε από τους οικονομικούς διευθυντές να κατατάξουν την αισιοδοξία για τη συνολική οικονομία των ΗΠΑ σε μια κλίμακα από το 0 έως το 100, εκείνοι κατέταξαν την αισιοδοξία τους στο 60,3, ελάχιστα υψηλότερη από το 59,9 του τρίτου τριμήνου και κάτω από 69 του Ιουνίου.

Μόνο το 41% των στελεχών επιχειρήσεων που ρωτήθηκαν από την AICPA εξέφρασαν αισιοδοξία για την οικονομία των ΗΠΑ τους επόμενους 12 μήνες, από 51% το περασμένο τρίμηνο και 70% το δεύτερο τρίμηνο.

Data Governance: Η διακυβέρνηση μιας πλουτοπαραγωγικής πηγής

Το Συμβούλιο Εμπορίου και Τεχνολογίας ΕΕ- ΗΠΑ (TTC) αποτελεί ένα από τα αποτελέσματα της επανέναρξης της διατλαντικής συνεργασίας. Κεντρικός στόχος του η αντιμετώπιση της Κίνας ως ψηφιακής υπερδύναμης. To TTC στοχεύει στην εμβάθυνση των σχέσεων ΕΕ-ΗΠΑ στο εμπόριο και τις επενδύσεις μέσα από τη διατλαντική συνεργασία σε βασικές πολιτικές για την τεχνολογία, την ψηφιακή πολιτική και τις ψηφιακές εφοδιαστικές αλυσίδες¹. Ειδικότερα, η διατλαντική συνεργασία θα εστιάσει σε ένα πλαίσιο κοινών αρχών για την ανάπτυξη και τη χρήση ενός ανθρωποκεντρικού μοντέλου τεχνητής νοημοσύνης, τον καθορισμό της ευθύνης των διαδικτυακών πλατφορμών, τη διακυβέρνηση των δεδομένων, την ανθεκτικότητα των ψηφιακών αλυσίδων εφοδιασμού και την ενίσχυση του ψηφιακού μετασχηματισμού των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων. Η συνεργασία αυτή αναμένεται να συμβάλει και στον ευρύτερο διάλογο για την πολιτική ανταγωνισμού σε ζητήματα τεχνολογίας.

Η προσέγγιση, ωστόσο, στο ζήτημα της διακυβέρνησης των δεδομένων, που διατρέχει αναπόδραστα το σύνολο του πλαισίου της διατλαντικής συνεργασίας ίσως κρίνει και την έκβασή της. Τα data αποτελούν μια από τις πλουτοπαραγωγικές πηγές στην ψηφιακή εποχή και στο πεδίο αυτό ΕΕ και ΗΠΑ φαίνεται να έχουν διαφορετικές προσεγγίσεις. Αντανακλώνται, άλλωστε, και στις μακροχρόνιες διαφορές στην κουλτούρα των εταίρων όσον αφορά στις ρυθμιστικές στρατηγικές και τον τρόπο που αυτές υπερασπίζονται τόσο τις δημοκρατικές αρχές και αξίες στο Διαδίκτυο, όσο και τον υγιή ανταγωνισμό. Μια σειρά γεγονότων, όπως η υπόθεση Facebook-Cambridge Analytica, η μονοπωλιακή και χωρίς φρένο εξουσία που έχουν αναπτύξει οι μεγάλες πλατφόρμες, και που πλέον φαίνεται να συνασπίζονται σιωπηρά δημιουργώντας άτυπα «ψηφιακά καρτέλ», έως την εισβολή στο Καπιτώλιο μετά από τις σχετικές εκκλήσεις του πρώην προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ στο Twitter, αναδεικνύουν την ολιγωρία των ΗΠΑ να βρει μια «χρυσή τομή» ανάμεσα στην προσέγγιση του laissez-faire και την προσέγγιση της παρέμβασης.

Αντίθετα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τα τελευταία χρόνια έχει εστιάσει την προσοχή της στη λεγόμενη δραστηριότητα «gatekeeping» από τις μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες, θίγοντας ένα ευρύ φάσμα ζητημάτων που εντάσσονται στον ευρύτερο προβληματισμό για την ψηφιακή οικονομία, τη διακυβέρνηση των δεδομένων και την αυξανόμενη επιρροή που έχουν οι πολύ μεγάλες πλατφόρμες στον δημόσιο βίο. Δεδομένου μάλιστα ότι η Ευρώπη είναι σε μια διαδικασία ψηφιοποίησης των πάντων, από τα συστήματα κινητικότητας και τα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας έως τη γεωργία και τα συστήματα υγείας, ο τρόπος διακυβέρνησης των δεδομένων έχει ιδιαίτερη σημασία. Ο αντιπρόεδρος της Επιτροπής Ψηφιακής Οικονομίας της Microsoft, Jeremy Rollison σε άρθρο του αναφέρει ότι μέχρι το τέλος του 2021, περίπου το 60% του παγκόσμιου ΑΕΠ θα έχει ψηφιοποιηθεί, υποστηρίζοντας την ανάγκη των απρόσκοπτων διασυνοριακών ροών των δεδομένων προς όφελος της ενίσχυσης της επιχειρηματικής δραστηριότητας . Στο πλαίσιο αυτό και λαμβάνοντας υπόψη ότι στον παγκοσμιοποιημένο κόσμο που ζούμε η διεθνής συνεργασία είναι ζωτικής σημασίας, έχει νόημα που ανοίγει ο διάλογος για τη διακυβέρνηση των δεδομένων (προσωπικών και βιομηχανικών). Και τούτο διότι τα δεδομένα πλέον είναι αγαθά που συλλέγονται και πωλούνται σε όλο τον κόσμο, τη στιγμή που η αγορά δεδομένων μοιάζει αδιαφανής. Μένει, λοιπόν, να επιβεβαιωθεί πως και τα δύο μέρη, οι δύο εταίροι θα καταφέρουν να ισορροπήσουν σε μια «χρυσή τομή». Εκεί όπου η ρυθμιστική παρέμβαση στη διακυβέρνηση δεδομένων δεν θα στέκεται εμπόδιο στην ανάπτυξη της επιχειρηματικής δραστηριότητας, αλλά θα ενισχύει τη διαφάνεια και την εμπιστοσύνη τόσο στην αγορά των δεδομένων όσο και στο ίδιο το Διαδίκτυο

Η ελληνική οικονομία και οι προοπτικές της

Μετά από μία δραματική ύφεση της τάξεως του 9,0% το 2020, η ελληνική οικονομία παρουσιάζει μια σημαντική ανάκαμψη “τύπου V”. Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της Eurostat, η Ελλάδα παρουσίασε την καλύτερη επίδοση στην Ευρωζώνη σε επίπεδο 3μήνου, και τη δεύτερη καλύτερη σε επίπεδο 9μήνου, σε ετήσια βάση. Συγκεκριμένα, η ελληνική οικονομία αναπτύχθηκε, το 3ο τρίμηνο του 2021, κατά 13,4% σε ετήσια βάση, με αποτέλεσμα ο ρυθμός μεγέθυνσης για το 9μηνο να υπερβαίνει το 9,3%. Την ίδια περίοδο, ο μέσος όρος της ευρωζώνης διαμορφώθηκε πολύ χαμηλότερα, στο 3,9% το 3ο τρίμηνο και στο 5,7% το 9μηνο του 2021. Το ΑΕΠ της χώρας μας, το 3ο τρίμηνο, διαμορφώθηκε στα 46,4 δισ. ευρώ, που αποτελεί την υψηλότερη εγχώρια επίδοση, την τελευταία δεκαετία. Ουσιαστικά αυτό που βλέπουμε είναι μια επαλήθευση της θεωρίας του ελατηρίου.

Και δεν είναι μόνο τα στοιχεία του τελευταίου τριμήνου που επαληθεύουν την εκτίμηση αυτή. Είναι και οι εκτιμήσεις των ξένων και εγχώριων οίκων και επενδυτικών τραπεζών που ανεβάζουν τον πήχη της ανάπτυξης για το 2021 γύρω στο 8%, αρκετά υψηλότερα από το αναθεωρημένο 6,9% της κυβέρνησης: στο 8,5% η Εθνική Τράπεζα, στο 7,8% η UBS, η Oxford Analytics και η Moody’s Analytics,στο 7,9% το ΚΕΠΕ, στο 8% το ΙΟΒΕ, στο 8,5% η Capital Economics και στο 8,6% η Scope Ratings. Είναι πλέον προφανές ότι η κρατική στήριξη των περίπου 40 δισ. ευρώ διέσωσε την παραγωγική βάση της οικονομίας, αύξησε σημαντικά τις καταθέσεις και συγκράτησε την ανεργία στο 13,9% τον Αύγουστο 2021, που είναι το χαμηλότερο επίπεδο 11 ετών. Στην επιτάχυνση του ρυθμού ανάπτυξης συνεισέφεραν (κατά το πρώτο ενεάμηνο), οι επενδύσεις παγίου κεφαλαίου, η δημόσια κατανάλωση, οι εξαγωγές αγαθών & υπηρεσιών και η ιδιωτική κατανάλωση με κύριο εκφραστή τον τουρισμό.

Το τελευταίο διάστημα παρατηρείται έξαρση διαφόρων επιχειρηματικών συμφωνιών και επενδύσεων όπως αυτή της Digital Realty, της Pfizer, της CISCO και του ναυπηγικού ομίλου Fincantieri. Ουσιαστικά, αυτό που παρατηρείται είναι ότι τα επενδυτικά κεφάλαια αναζητούν μια θέση στην ελληνική αγορά, ακριβώς γιατί βλέπουν ότι το επόμενο διάστημα προβλέπεται πολύ θετικό. Αυτό άλλωστε επιβεβαιώνεται και από τις επιτυχημένες διαδικασίες πώλησης του 100% της ΔΕΠΑ Υποδομών στην Itaglas έναντι 733 εκατ. ευρώ, την παραχώρηση της Εγνατίας Οδού στην κοινοπραξία ΓΕΚ-ΤΕΡΝΑ-Egis Projects για 35 χρόνια για συνολικό όφελος 2,8 δισ. ευρώ και την εξαγορά του 49% της ΔΕΔΔΗΕ από την Macquarie έναντι 2,1 δισ. ευρώ.

Η ισχυρή ανάκαμψη δεν κινδυνεύει από την έξαρση της ακρίβειας που παρατηρούμε το τελευταίο διάστημα σε πολλά αγαθά, π.χ. στην ενέργεια (φυσικό αέριο, ηλεκτρισμός, πετρέλαιο) στις μεταφορές και στις πρώτες ύλες. Μπορεί αυτή να δημιουργεί αβεβαιότητα στις επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά αλλά όλες οι εκτιμήσεις δείχνουν ότι η επάνοδος του πληθωρισμού συνιστά ένα προσωρινό φαινόμενο που οφείλεται στην ταχύτερη προσαρμογή της ζήτησης σε σχέση με την προσφορά σε μία μεταπανδημική κανονικότητα, και όχι μία δομική αλλαγή με μονιμότερα χαρακτηριστικά που συνδέεται με την ακολουθούμενη επεκτατική δημοσιονομική και νομισματική πολιτική σε διεθνές επίπεδο. Δηλαδή, οι πληθωριστικές πιέσεις που παρατηρούνται διεθνώς, οφείλονται σε πολλούς και διαφορετικούς συγκυριακούς παράγοντες που όλοι όμως, εμφανίστηκαν στην τρέχουσα συγκυρία, οι οποίοι, σταδιακά θα φθίνουν. Με βάση αυτό το σκεπτικό, οι προοπτικές της ελληνικής οικονομίας για το 2022 διαγράφονται ιδιαίτερα ευοίωνες.

Η Χρηματοοικονομική Ανθεκτικότητα των Νοικοκυριών και η Ελληνική Πραγματικότητα

Οι παγκόσμιες χρηματοοικονομικές εξελίξεις μετά την κρίση του 2007/08, την κρίση χρέους στην Ευρωζώνη μετά το 2010, αλλά και την πανδημία του κορονοϊού έχουν μειώσει την έμφαση των επιστημόνων και πολιτικών στην έννοια της χρηματοοικονομικής σταθερότητας και την έχουν συμπληρώσει αν όχι υποκαταστήσει με τη νέα έννοια της χρηματοοικονομικής ανθεκτικότητας. Σε ελεύθερη απόδοση, η ανθεκτικότητα ορίζεται ως η δυνατότητα να επανακάμψει ένα αντικείμενο από ένα ράπισμα ή ένα σοκ πίσω στο αρχικό του σχήμα. Σε όρους νοικοκυριών, μία απλή προσέγγιση της χρηματοοικονομικής ανθεκτικότητας αποτελεί η ικανότητα να αντέξει ένα άτομο ή ένα νοικοκυριό τις συνέπειες αρνητικών ή πιεστικών εξελίξεων της ζωής ως προς το εισόδημα ή τα περιουσιακά του στοιχεία. Τέτοιες εξελίξεις αποτελούν οι περιπτώσεις της ανεργίας, ενός διαζυγίου, ενός ατυχήματος ή μίας αδυναμίας για εργασία, έκτακτων προβλημάτων υγείας ή νόσησης, ενός ατυχήματος, μίας πυρκαγιάς ή ενός σεισμού, μεταξύ άλλων.

Η πρόσφατη διεθνής έρευνα καταδεικνύει ότι 1 στα 3 Ευρωπαϊκά νοικοκυριά ήταν ανήμπορα να αντιμετωπίσουν ένα απρόσμενο σοκ στο εισόδημά τους πριν τον κορονοϊό, όπως για παράδειγμα κάτι έκτακτο που να χρειαζόταν ένα έξοδο της τάξης των €2.000 (Demertzis, Domínguez-Jiménez, and Lusardi, 2020). Λίγες είναι οι παγκόσμιες μελέτες που παρέχουν μικροοικονομικά δεδομένα για τα επίπεδα χρηματοοικονομικής ανθεκτικότητας των νοικοκυριών. Η πιο πλήρης πρώτη βάση είναι το Global Findex 2017 (Demirgüç-Kunt, et al., 2020), ενώ με ιδιαίτερο ενδιαφέρον αναμένεται η νέα έκδοσή της του 2022, που θα παρουσιάζει τη σχετική εικόνα στην εποχή της πανδημίας του κορονοϊού. Το γράφημα 1 παρουσιάζει τον παγκόσμιο χάρτη της χρηματοοικονομικής ανθεκτικότητας των νοικοκυριών το έτος 2017, σε όρους δυνατότητας να βρουν το 1/20 του κατά κεφαλήν ακαθάριστου εθνικού εισοδήματος σε τοπικό νόμισμα προκειμένου να καλύψουν ένα έκτακτο σοκ. Οι χώρες με τα υψηλότερα επίπεδα χρηματοοικονομικής ανθεκτικότητας είναι οι Σκανδιναβικές χώρες, η Γερμανία κι ο Καναδάς, στις οποίες περισσότεροι από το 83% του πληθυσμού είναι σε θέση να ανταπεξέλθει στις οικονομικές ανάγκες ενός απρόσμενου σοκ. Σε επίπεδα ανθεκτικότητας κάτω του 30% του πληθυσμού βρίσκονται η Νότιος Αφρική, η Γκαμπόν, το Λεσόθο, η Ζανζιβάρη, το Νότιο Σουδάν, η Μποτσουάνα, η Ζάμπια και το Μεξικό.

Η Ελλάδα βρίσκεται στην 69η θέση από τις 145 χώρες, με το επίπεδο ανθεκτικότητας στο 54.9% των νοικοκυριών. Αξίζει να σημειωθεί ότι η χρηματοοικονομική ανθεκτικότητα των νοικοκυριών στην Ελλάδα είναι χαμηλότερη από αυτή όλων των γειτονικών Βαλκανικών χωρών, των Νοτιοευρωπαϊκών χωρών, καθώς και τις Τουρκίας το 2017. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η επισκόπηση των πηγών χρηματοοικονομικής ανθεκτικότητας των νοικοκυριών. Η Ελλάδα βρίσκεται στις υψηλότερες θέσεις (15η από τις 145 χώρες) όσον αφορά την ανθεκτικότητα που προέρχεται από γονείς και φίλους, με ένα 34.8% των νοικοκυριών να στηρίζουν τη χρηματοοικονομική τους ανθεκτικότητα στην οικογένεια ή το φιλικό τους περιβάλλον. Μόλις 14.3% θα στηρίζονταν στις δικές τους αποταμιεύσεις, 4.4% στην εργασία τους και ελάχιστα ποσοστά θεωρεί ότι θα έβρισκε στήριξη από το τραπεζικό σύστημα ή την πώληση περιουσιακών στοιχείων. Αξίζει να σημειωθεί ότι η σχετική έρευνα έχει δείξει ότι η Ελλάδα τα προηγούμενα χρόνια ήταν στις χαμηλότερες θέσεις παγκόσμια όσον αφορά τα επίπεδα αποταμιεύσεων και αποταμιεύσεων για την 3η ηλικία (Demirgüç-Kunt, et al., 2014),

Τα δεδομένα του 2017 συλλέχθηκαν από την Παγκόσμια Τράπεζα σε μία εποχή που οι Έλληνες βιώναν το σοκ των περιορισμών κίνησης κεφαλαίων και τις συνέπειες μίας μακράς κρίσης, που μείωσε κατά πολύ τα επίπεδα μισθών και συντάξεων. Οι Έλληνες είχαν την τάση να επενδύουν νωρίς στην αγορά κατοικίας, να προσβλέπουν στο Εθνικό Σύστημα Υγείας, καθώς και στο συνταξιοδοτικό σύστημα για την ασφάλειά τους στην 3η ηλικία. Οι στενοί οικογενειακοί δεσμοί και ένα πιο κοινωνικό κράτος ήταν παρόντα στην ελληνική παράδοση και κουλτούρα, προσφέροντας οικονομική ασφάλεια σε πολλά νοικοκυριά σε δύσκολες στιγμές και σε νεότερες ή και στις μεγαλύτερες ηλικίες ανάλογα με τις περιστάσεις. Μετά από μία δεκαετία κρίσης και μία πανδημία με διάρκεια, αναμένεται ότι η δυνατότητα στήριξης στην οικογένεια και τους φίλους σε περίπτωση ενός ακόμα προσωπικού οικονομικού σοκ θα έχει μειωθεί.

Η χρηματοοικονομική ανθεκτικότητα των νοικοκυριών απειλείται ακόμα από τις διαφαινόμενες έντονες πληθωριστικές πιέσεις και όποια πιθανή ακόλουθη αύξηση επιτοκίων δανεισμού. Συνεπώς, σε όρους πρόνοιας, χρήζει άμεσου στρατηγικού σχεδιασμού η ενδυνάμωση της χρηματοοικονομικής ανθεκτικότητας των ελληνικών νοικοκυριών μέσω επίσημων πηγών, όπως του χρηματοπιστωτικού συστήματος και της κρατικής μέριμνας. Σε μικροοικονομικό επίπεδο, η χρηματοοικονομική επιμόρφωση από νωρίς στο σχολείο και τα σαφή κίνητρα αποταμίευσης για περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης χρήζουν τη διαμόρφωσης μιας σχετικής εθνικής εκπαιδευτικής στρατηγικής στα πλαίσια του πλαισίου δράσης της ενιαίας ευρωπαϊκής κεφαλαιαγοράς.


Ο Γεώργιος Α. Πάνος έχει ψηφιστεί σαν ένας από του 40 καλύτερους καθηγητές ΜΒΑ κάτω των 40 στον κόσμο από τον αμερικανικό οργανισμό Poets & Quants. Είναι επιστημονικός σύμβουλος του Ελληνικού Ινστιτούτου Χρηματοοικονομικού Αλφαβητισμού.


Βιβλιογραφία
Demertzis, Maria, Domínguez-Jiménez Marta, and Annamaria Lusardi (2020) “The financial fragility of European households in the time of COVID-19”. Policy Contribution 2020/15, Bruegel.
Demirgüç-Kunt Asli, Klapper Leora F., and Georgios A. Panos (2016). “Determinants of saving for old age around the world”. In: Mitchell, O. S., Maurer, R. and Orszag, J. M. (Eds). Retirement System Risk Management: Implications of the New Regulatory Order. Oxford University Press. ISBN 9780198787372 (Also featured as: World Bank Policy Research Paper No. 7693).
Demirgüç-Kunt Asli, Klapper Leora F., Singer Dorothe, Ansar Saniya, and Jake Hess, “The Global Findex Database 2017: Measuring Financial Inclusion and Opportunities to Expand Access to and Use of Financial Services”. The World Bank Economic Review, 34(1). pp. S2–S8.

Διακυβέρνηση, στρατηγικές και η ευθύνη της οικονομικής διεύθυνσης

Αν δούμε την ανθρωπογεωγραφία των επιχειρήσεων στη χώρα μας τότε θα διαπιστώσουμε ότι το 62% των επιχειρήσεων απασχολούν κάτω των εννέα (9) ατόμων και μόνο το 30% άνω των εννέα (9)ατόμων. Επίσης το 3% χρησιμοποιούν μεθόδους και συστήματα τεχνητής νοημοσύνης σε σύγκριση με το 33% που είναι ο μέσος όρος στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Προσθέτουμε σε αυτήν την επισήμανση ότι το 75%-80% κατά προσέγγιση των επαγγελμάτων που θα υπάρχει ζήτηση εντός της επόμενης δεκαετίας δεν υπάρχουν καν σήμερα ως επαγγέλματα. Είναι γεγονός επιπλέον ότι αρκετές από αυτές τις επιχειρήσεις κινούνται στα όρια της ζώνης νομιμότητος, πράγμα που σημαίνει ότι το περιβάλλον αρρύθμιστης εργασίας πιθανόν εξυπηρετεί.

Σε αυτές τις συνθήκες ερχόμαστε να μιλήσουμε και ανοίγει μια ατζέντα περί διακυβέρνησης και στοχευμένης εταιρικής στρατηγικής. Στην περίοδο προ οικονομικής κρίσης οι ευρωπαϊκές χώρες αξιοποιώντας οικονομικούς πόρους διαμόρφωσαν μια μεταρρυθμιστική ατζέντα που αφορούσε τη λειτουργία της Δημόσιας Διοίκησης και επηρέαζε άμεσα την επιχειρηματικότητα. Οι επίμονες όμως περίοδοι λιτότητας που ακολούθησαν ανέκοψαν τη μεταρρυθμιστική δυναμική μέχρι που εμφανίστηκε ο κορονοϊός και ακύρωσε στην πράξη τα σύμφωνα σταθερότητας για πρωτογενή πλεονάσματα και χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ και τη θέση τους πήραν «γενναία» προγράμματα επεκτατικής νομισματικής χαλάρωσης για να αποφευχθεί το «κακό».

Είναι αναγκαίο λοιπόν στην παρούσα συγκυρία να εστιάσουμε την προσοχή σε έννοιες όπως πολυεπίπεδη διακυβέρνηση και στοχευμένες στρατηγικές , ανεξάρτητα αν η οικονομία δεν έχει ακόμα ξεπεράσει την κρίση ή επαπειλείται από μία νέα κρίση. Οι μεταρρυθμίσεις έχουν συχνά αντικρουόμενους στόχους και εγείρουν κοινωνικές εντάσεις καθώς συγκρούονται με συμφέροντα εφόσον συνδέονται με κοινωνικές, οικονομικές, τοπικές ιδιαιτερότητες σε συγκεκριμένο όμως δημοσιονομικό περιβάλλον.

Οι στοχευμένες λοιπόν στρατηγικές στο πλαίσιο μιας πολυεπίπεδης διακυβέρνησης θα σχετίζονταν πρώτον, με θεσμικές, δομικές μεταρρυθμιστικές παρεμβάσεις που αναπροσδιορίζουν τη λειτουργία της Δημόσιας διοίκησης και επανεξετάζουν τις σχέσεις διοικητικής Ιεραρχίας υιοθετώντας αποτελεσματικούς μηχανισμούς αξιολόγησης συστημάτων και διαδικασιών που εμπλέκονται στο παραγόμενο διοικητικό αποτέλεσμα. Σημειωτέον εδώ ότι η ψηφιοποίηση δεν είναι απαραίτητο ότι θα επιλύσει και τα προβλήματα γραφειοκρατίας.

Η επίτευξη αποτελεσμάτων στην κατεύθυνση αυτή είναι βέβαιο ότι θα διευκολύνει τη λειτουργία του «επιχειρείν» και θα επιταχύνει την επίτευξη των στρατηγικών στόχων. Δεύτερον, με ενσωμάτωση των αξιακών προσεγγίσεων της διαφάνειας, της λογοδοσίας, της ποιότητας και εξυπηρέτησης και κυρίως της αναγκαιότητας ψηφιακής αναγέννησης στην κουλτούρα και φιλοσοφία τόσο των δημόσιων όσο και των ιδιωτικών οργανισμών.

Οι εν λόγω στρατηγικές βρίσκουν ωστόσο ευρύτερο πεδίο εφαρμογής και ανταπόκρισης από τις οικονομικές διευθύνσεις των εταιριών που με τη σειρά τους καλούνται και αυτές να συμβάλλουν τόσο στην αποτίμηση του κόστους τυχόν διοικητικών αρρυθμιών ή αδιαφανούς λειτουργίας από την πλευρά της Δημόσιας Διοίκησης με την οποία συναλλάσσονται ή ακόμα του κόστους ψηφιακής υστέρησης με συνευθύνη επιχειρήσεων και Δημόσιας Διοίκησης , όσο και στην επιτάχυνση των απαραίτητων ενεργειών προσανατολισμένων στο προσδοκώμενο πλεονεκτήμα-όφελος που θα προέκυπτε εάν υπήρχε αμεσότητα αντίδρασης για άρση των δυσλειτουργιών και άμεση υιοθέτηση σύγχρονων ψηφιακών εργαλείων που θα μετασχημάτιζαν τη δομή και λειτουργία της νέας μορφής επιχειρηματικότητας ενταγμένης σε ένα νέο πλαίσιο κουλτούρας.

Η επένδυση πόρων στην κατεύθυνση αυτή θα επαναοριοθετήσει στη σωστή βάση το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα των επιχειρήσεων και θα έχει επιπλέον ισχυρό αντίκτυπο και θετική αντανάκλαση στην εικόνα της χώρας.

Επιτακτική ανάγκη η δημιουργία ”mindset ” για το ESG

Μία σημαντική ανησυχία στα τέλη του 21 – αρχές του 22 είναι η εκπαίδευση επαγγελματιών σχετικά με το ESG – το Περιβάλλον, την Κοινωνία και την Εταιρική Διακυβέρνηση – για την ανάπτυξη ESG mindset. Αυτό δεν είναι δυνατόν να γίνει γρήγορα και δεν είναι δυνατόν να αφεθεί απλώς σε μερικές εκπαιδευτικές συνεδρίες. Είναι ένα σοβαρό θέμα. Είναι επιβεβλημένη η ενασχόληση με το ESG με ένα ολιστικό τρόπο, ένα τρόπο που καλύπτει όλες τις πλευρές ενός οργανισμού και που εμβαθύνει καθώς οι εργαζόμενοι χρειάζεται να αντιληφθούν τους κινδύνους, τις ιδιαιτερότητες και το γεγονός ότι πρέπει να ληφθεί υπόψη όλη η εφοδιαστική αλυσίδα. Κάθε τμήμα ενός οργανισμού μπορεί να επηρεαστεί και εάν οι επαγγελματίες δεν έχουν την ικανότητα να αντιληφθούν και να κατανοήσουν με ποιο τρόπο και τους ενεχόμενους κινδύνους, ο οργανισμός μπορεί να εκτεθεί σημαντικά. Αλήθεια, πόσοι από μας γνωρίζουν το αποτύπωμα του οργανισμού μας;…

Από την CSR στο ESG
Στις περισσότερες περιπτώσεις στη διάρκεια των προηγούμενων ετών όταν ο όρος ” Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη” (CSR) ήταν πιο δημοφιλής, δεν καλύπτονταν τομείς ως αντικείμενο εκπαίδευσης για τη δημιουργία mindset για επαγγελματίες. Ήταν κάτι με το οποίο λίγοι μόνο ασχολούνταν, μερικές φορές κατευθυνόμενοι από το τμήμα HR και δεν αποτελούσε σημαντικό τομέα εκπαιδευτικού ενδιαφέροντος. Η δημιουργία mindset μπορεί να πραγματοποιηθεί μόνο με ένα προσεκτικά καταρτισμένο σχέδιο εκπαίδευσης για ESG που καλύπτει κάθε άτομο και τμήμα ενός οργανισμού και με ειδικούς του χώρου. Κατανοώντας τις ιδιαιτερότητες της εφοδιαστικής αλυσίδας, ο ρόλος μας στην κατανόηση των σημείων που τα πράγματα μπορούν να πάνε λάθος και τι “εμείς μπορούμε να κάνουμε” ως επαγγελματίες στους τομείς του περιβάλλοντος, της κοινωνίας και της διακυβέρνησης είναι υψίστης σημασίας. Σκεφθείτε την αξιακή αλυσίδα μιας εταιρείας όπου όλα τα τμήματα χρειάζεται να συντονιστούν και να προστατέψουν το ένα το άλλο (δηλ. προμήθειες, επιχειρηματικές δραστηριότητες, HR, μάρκετινγκ κλπ).

Δίνοντας τον τόνο στα ανώτερα στελέχη
Ο ρόλος του διοικητικού συμβουλίου είναι επίσης κρίσιμης σημασίας για να γίνει αυτό. Δίνοντας τον τόνο στα ανώτερα στελέχη, ειδικά σε τομείς Διακυβέρνησης είναι υψίστης σημασίας. Παραθέτοντας απόσπασμα από μία έκθεση της PwC (2021), περιβαλλοντικά θέματα όπως η κλιματική αλλαγή και κοινωνικά θέματα όπως η φυλετική αδικία και ανισότητα μπορούν να επηρεάσουν το κόστος κεφαλαίου μιας εταιρείας, μακροπρόθεσμες προσδοκίες ανάπτυξης, και τελικά, τη βιωσιμότητά της. Το γεγονός ότι το ESG αναμένεται να επεκταθεί και σε μη εισηγμένες εταιρείες καθιστά το θέμα σημαντικότερο για όλους. Η αυξημένη δημοσιοποίηση θεμάτων ESG είναι μια τάση που πρόκειται να ενταθεί τα επόμενα χρόνια καθώς οι ρυθμιστικοί φορείς ανταποκρίνονται σε αυξανόμενες ανησυχίες σχετικά με την επίπτωση περιβαλλοντικών και κοινωνικών θεμάτων στις δραστηριότητες και την απόδοση επιχειρήσεων. Ποιοι τομείς είναι οι πιο σημαντικοί; Η κλιματική αλλαγή; Οι κοινωνικές επιπτώσεις; Θέματα οικονομικού εγκλήματος; Όλοι είναι εξίσου σημαντικοί και αυτό ενισχύει το επιχείρημα για μια ολιστική προσέγγιση στην εκπαίδευση επαγγελματιών και τη δημιουργία mindset για ESG.

Το ESG mindset απαιτεί μια αλλαγή κουλτούρας στην εταιρεία και άμεσης κατανόησης του αποτυπώματός μας με μετρήσιμο τρόπο σε όλους τους τομείς της εφοδιαστικής αλυσίδας μας. Αλήθεια, πόσο έτοιμοι νιώθετε στο θέμα του ESG;

Μαρία Λιαράκου: Πρώτο μας μέλημα οι άνθρωποι και οι ανάγκες τους

Κα Λιαράκου υπάρχει η άποψη ότι ο λογιστικός κλάδος είναι κορεσμένος κι ότι τα περισσότερα γραφεία παρέχουν τις ίδιες υπηρεσίες. Τι σας οδήγησε να σκεφτείτε πως υπάρχει ‘άνοιγμα’ τέτοιο, ώστε να ιδρύσετε την More Than Tax;

Ο λογιστικός κλάδος είναι ιδιαίτερα σημαντικός για την ελληνική κοινωνία και την οικονομία. Οι άνθρωποι του κλάδου υποστηρίζουν καθημερινά εκατομμύρια ανθρώπους στις μεταξύ τους συναλλαγές, αλλά και στις υποχρεώσεις τους έναντι του Ελληνικού Δημοσίου, μιας γραφειοκρατίας που διαχρονικά ξέρουμε όλοι ότι δεν είναι ιδιαίτερα εύκολη.

Η εμμονή στον τύπο και η συνεχής επανεκτέλεση ίδιων ή ταυτόσημων διαδικασιών που ζητούνται από τον πολίτη, οδηγεί πολλούς ανθρώπους να αισθάνονται σημαντική ψυχολογική πίεση στη συναλλαγή τους με το Δημόσιο, η οποία είναι προφανές πως μεταφέρεται και στους λογιστές.

Αυτό πολλές φορές οδηγεί στο λογικοφανές συμπέρασμα πως ο κλάδος είναι κορεσμένος, αλλά και ότι λίγο ως πολύ όλοι κάνουν τα ίδια πράγματα. Κι όμως, ούτε ο κλάδος είναι κορεσμένος, ούτε κανείς λογιστής είναι ίδιος με τον άλλο.

Η δουλειά μας βλέπετε είναι έντονα προσωπική, μιας και υποστηρίζουμε ανθρώπους.

Τα όνειρα και οι αγωνίες των οποίων κρύβονται μέσα σε αριθμούς και καταστάσεις. Βλέπετε, μπορεί ως κλάδος να αποτυπώνουμε τη ζωή, αλλά σε αρκετές περιπτώσεις τη διαμορφώνουμε κιόλας. Είμαι στον κλάδο από το 1999 και μπορώ πια να πω μετά βεβαιότητας πως αυτό με έκανε να ιδρύσω τη MoreThanTax.

Ήθελα να δημιουργήσω κάτι που θα μου επέτρεπε να προσφέρω στους ανθρώπους υπηρεσίες ποιοτικές, ανταποδοτικές, δοσμένες με τέτοιο τρόπο, ώστε να μπορούν να τις κατανοήσουν και το κυριότερο να τις χρησιμοποιήσουν για να βελτιώσουν τη ζωή τους. Αυτό είναι το συστατικό στοιχείο μας. Η έμφαση στους ανθρώπους και τις ανάγκες τους.

Και αυτό θα είναι πάντα το πρώτο μας μέλημα.

Οι άνθρωποι βέβαια είναι ιδιαίτερα ευαίσθητοι με τα οικονομικά τους. Πόσο δύσκολο είναι να τους συμβουλεύετε για τα φορολογικά τους ζητήματα;

Το να δώσεις στους ανθρώπους το κάτι παραπάνω, να τους ηρεμήσεις και να τους κάνεις να σε εμπιστευτούν είναι μια δύσκολη εξίσωση. Είναι μάλιστα απολύτως φυσιολογικό να υπάρχει ένα λογικό άγχος όταν μιλάμε για χρήματα, αφού αυτά αφορούν την ευημερία ή και την επιβίωση ακόμη, σε ένα περιβάλλον που συνέχεια αλλάζει μιας και εκδίδονται ετησίως δεκάδες νόμοι και εκατοντάδες εγκύκλιοι. Μάλιστα πολλές φορές η πίεση είναι τέτοια, που καλούμαστε να παίξουμε -μέσα σε πολλά εισαγωγικά- το ρόλο του ψυχολόγου ή του εξομολογητή αν θέλετε, αφού για να κάνουμε σωστά τη δουλειά μας, πρέπει ο πελάτης να μας πει κάθε δυνατή πληροφορία, ώστε να έχει τη βέλτιστη καθοδήγηση έναντι όλων των υποχρεώσεων που απορρέουν από τις ισχύουσες νομοθετικές διατάξεις. Κι ακριβώς αυτό είναι και το κλειδί που βοηθά στο να κερδίσουμε την εμπιστοσύνη τους. Τους εξηγούμε πάντα πως αυτή είναι μια επαναλμβανόμενη διαδικασία για εμάς που αντιμετωπίζουμε συνεχώς. Συνεπώς, έχουμε όλες τις γνώσεις και την εμπειρία για να καθοδηγήσουμε στα επιθυμητά αποτελέσματα, ενώ βέβαια, επειδή θέλουμε πάντα να είμαστε στην αιχμή του κλάδου μας, επενδύουμε συνεχώς σε υποδομές, ανθρώπους και κατάρτιση. Αυτή η προσέγγιση μας οδηγεί να βελτιωνόμαστε συνεχώς και κυρίως να μας συστήνουν οι πελάτες μας, κάτι που θεωρώ την ύψιστη διάκριση, μιας και σημαίνει πως παρά τις όποιες δυσκολίες, έχουμε κερδίσει με τη σκληρή μας δουλειά, την εμπιστοσύνη τους.

Κατανοώ αυτά που λέτε, αλλά θα επιμείνω λίγο. Τι εννοείτε ότι δημιουργείτε νέες υπηρεσίες για τους πελάτες σας; Δεν είναι συγκεκριμένες οι υποχρεώσεις τους έναντι του Δημοσίου;

Προφανώς και κάθε τι που κάνουμε απορρέει από μια νομοθετική διάταξη την οποία εφαρμόζουμε τόσο στο γράμμα, όσο και στο πνεύμα της. Ο τρόπος όμως οργάνωσης, διαχείρισης και κυρίως το πως τελικά αυτό παρουσιάζεται και εξηγείται στον πελάτη, είναι το σημαντικό.

Όταν ‘πακετάρεις’ μια υπηρεσία, πρέπει να σκεφτείς στην ουσία ποιο πρόβλημα καλείσαι να λύσεις και σε ποιους ανθρώπους. Για παράδειγμα, ένα από τα προβλήματα της εποχής μας, είναι πως δεν υπάρχει διαθέσιμος χρόνος, αλλά κι ότι οι μετακινήσεις τον μειώνουν σημαντικά. Για το σκοπό αυτό, λίγο πριν την πανδημία δημιουργήσαμε μια σειρά εξ αποστάσεως υπηρεσίες για τις οποίες βραβευτήκαμε μάλιστα πέρυσι, όπως το Digital Accounting, η Ψηφιακή Συνεργασία, και η Online Συμβουλευτική, τα οποία βέβαια φάνηκαν πολύ χρήσιμα, όταν αυτή ξέσπασε λειτουργώντας ως επιταχυντής εξελίξεων, οι οποίες όμως βρήκαν την MoreThanTax απόλυτα έτοιμη. Αυτή η προσέγγιση μας βοήθησε επίσης να επεκταθούμε σε ακόμα περισσότερους πελάτες εκτός Αττικής στην οποία εδρεύουμε. Συνεπώς, με τις ψηφιακές υπηρεσίες, καταφέραμε να συναλλασόμαστε ευκολότερα με ανθρώπους που δεν γνωρίζουμε προσωπικά, αλλά μας έμαθαν πια μέσα από τις πλατφόρμες που δημιουργήσαμε, ενώ καταφέραμε να βοηθήσουμε κυρίως μικρές επιχειρήσεις που δεν ήταν όσο ψηφιακά έτοιμες είναι οι μεγαλύτερες. Παράλληλα, έγινε ακόμα πιο εύκολο να υποστηρίζουμε Έλληνες του εξωτερικού, μια αγορά που με ενδιαφέρει πολύ, αφού πιστεύω πως για να σταθεί ξανά στα πόδια της η Ελλάδα, πρέπει να διατηρήσουμε τους δεσμούς τους με την πατρίδα, ώστε να τους είναι πιο εύκολο να επιστρέψουν σε αυτήν. Οι άνθρωποι που έφυγαν από τη χώρα τη δεκαετία που μας πέρασε λόγω κρίσης, είναι από τα πιο δυναμικά και ενεργά κομμάτια της κοινωνίας μας, το οποίο στηρίζουμε εδώ και χρόνια, αφού εκπροσωπούμε αρκετούς φορολογικά, έχοντας αποκτήσει πια σημαντική εμπειρία στο χειρισμό των υποθέσεων τους.

Η εξοικείωσή με τις ψηφιακές υπηρεσίες σε συνδυασμό με την εμπειρία μας στην υποστήριξη εργασιακών θεμάτων, μας βοήθησε να υποστηρίξουμε τις επιχειρήσεις στον τρόπο λειτουργίας τους εντός πανδημίας. Μια πραγματικά δύσκολη κατάσταση, αφού οι συνθήκες άλλαζαν και αλλάζουν σχεδόν κάθε εβδομάδα. Επίσης, η εξυπηρέτηση ακόμα περισσότερων πελατών στον ιατρικό κλάδο έγινε δυνατή, ακριβώς χάρη σε αυτή την ψηφιοποίηση, αλλά και την καλή μας φήμη. Πλέον υποστηρίζουμε σχεδόν 120.000 παραπεμπτικά ετησίως για την πιστοποίηση των δαπανών από τον ΕΟΠΠΥ, ενώ οι επαγγελματίες που μας εμπιστεύονται μείωσαν την έκθεση τους σε rebate και τη φορολογική τους επιβάρυνση. Τέλος, πρέπει να σας πω ότι η ανάγκη των επιχειρήσεων για ποιότητα στο χώρο του λογιστηρίου, δεν μας κάνει να νιώθουμε απειλή. Αντίθετα, αγκαλιάσαμε την ευκαιρία και δημιουργήσαμε μια υπηρεσία ανεύρεσης, εκπαίδευσης και τοποθέτησης στελεχών σε λογιστήρια επιχειρήσεων, ενώ μετά την τοποθέτηση αναλαμβάνουμε τον έλεγχο των πεπραγμένων τους, ώστε η επιχείρηση να έχει το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα.

Μπορείτε να μας δώσετε ένα πρακτικό παράδειγμα αυτών που μας λέτε;

Με μεγάλη μου χαρά. Καταρχάς ξέρουμε πόσο δύσκολη ήταν και συνεχίζει να είναι η λειτουργία των επιχειρήσεων λόγω της COVID-19. Στη MoreThanTax προσφέρουμε διαχρονικά υπηρεσίες υποστήριξης εργασιακών θεμάτων, τώρα όμως έπρεπε να ενισχύσουμε περαιτέρω τους δεσμούς εμπιστοσύνης μεταξύ εργαζομένων και εργοδοτών. Με τη συνεργασία όλων των εμπλεκομένων, εξασφαλίσαμε στους πελάτες μας, τη νόμιμη λειτουργία τους, υποστηρίζοντας τους να δημιουργήσουν το απαραίτητο Σχέδιο Λειτουργίας COVID-19 σε συνεργασία με εξειδικευμένο συνεργάτη σε θέματα υγιεινής και ασφάλειας, ενώ ταυτόχρονα τους προσφέραμε σε τακτική βάση με απλοποιημένο τρόπο κάθε δυνατή πληροφόρηση για ενισχύσεις, νομοθετικές παρεμβάσεις και χιλιάδες εγκυκλίους που άλλαζαν και αλλάζουν συνεχώς. Την ίδια στιγμή που κάναμε αυτά, τοποθετήσαμε περίπου 20 λογιστές σε λογιστήρια επιχειρήσεων, τους οποίους βρήκαμε, κάναμε συνέντευξη και εκπαιδεύσαμε για να να μπορούν να ενσωματωθούν πιο γρήγορα . Ένα άλλο παράδειγμα που με κάνει να νιώθω και προσωπικά πολύ χαρούμενη, μιας και πιστεύω πολύ στο Brain Regain μια κατεύθυνση που μπορούμε να στηρίξουμε ακόμα περισσότερο με βάση τις νομοθετικές εξελίξεις των τελευταίων ετών. Πρόσφατα συμβάλλαμε στον επαναπατρισμό 20 Ελλήνων, οι οποίοι παλαιότερα εγκατέλειψαν τη χώρα μας λόγω κρίσης. Υποστηρίξαμε τη διαπραγμάτευση με την εταιρεία που προσέλαβε τους πέντε, την έναρξη νέας επιχείρησης σε επτά, την αγορά νέου ακινήτου σε δύο και την έκδοση των απαραίτητων εγγράφων για την οικογένεια του ενός. Τελευταίο, αλλά όχι λιγότερο σημαντικό, η περαιτέρω επέκταση μας στον κλάδο των των ιατρικών υπηρεσιών.

Η εξειδίκευση μας σε αυτόν και οι συνεχείς επενδύσεις μας επέτρεψαν να προσεγγίσουμε τα 120.000 διαχειριζόμενα παραπεμπτικά για λογαριασμό πελατών μας, ενώ πετύχαμε να μηδενίσουμε το Rebate και τη φορολόγηση για όσους ακολούθησαν ένα νέο πακέτο συμβούλευσης που εγκαινιάσαμε. Αυτό τους επέτρεψε να επανεπενδύσουν τα χρήματα αυτά σε καλύτερο εξοπλισμό και προσλήψεις νέων εξειδικευμένων στελεχών υγείας με αυξημένες απολαβές.

Μήπως όμως τις υπηρεσίες αυτές τις χρειάζονται κυρίως μεγαλύτερες επιχειρήσεις;

Κάθε επιχείρηση αναλογικά του μεγέθους της, χρειάζεται την αντίστοιχη υποστήριξη. Άλλωστε κάθε μικρή επιχείρηση, είναι μια εν δυνάμει μεγάλη, αλλά για να μεγαλώσει πρέπει να έχει την καλύτερη δυνατή υποστήριξη και πλήρως εξατομικευμένες υπηρεσίες.

Αν δηλαδή δεν πάρει το κάτι παραπάνω όσο είναι μικρή, δεν θα έχει την απαιτούμενη κερδοφορία για να μεγεθυνθεί με τις επενδύσεις που πρέπει να κάνει για να το πετύχει. Αυτό είναι και το moto μας στην MoreThanTax.

Να υποστηρίζουμε κάθε πελάτη το ίδιο, δίνοντας χρόνο για να καταλάβουμε τις ανάγκες του και πολλή προσπάθεια στο να του προσφέρουμε το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα. Παρότι οι σχέσεις είναι απολύτως επαγγελματικές, η προσωπική επαφή είναι πολύ σημαντική για εμάς. Είτε μικρή είτε μεγάλη επιχείρηση θα πάρει την ίδια υποστήριξη. Άλλωστε υποστηρίζουμε από ατομικές επιχειρήσεις ως Ανώνυμες Εταιρείες Δημοσίου Δικαίου με την ίδια επιτυχία, ενώ βέβαια ούτε ο γεωγραφικός παράγοντας είναι περιοριστικός για εμάς λόγω φαινομενικά διαφορετικών αναγκών των επιχειρήσεων αναλόγως του τόπου δραστηριοποίησης. Παρότι το πελατολόγιο μας είναι κυρίως στην Αττική, το 31% των πελατών μας είναι εκτός αυτής, τόσο σε Κεντρική Μακεδονία, Ήπειρο και Πελοπόννησο.

Μάλιστα. Και για να κλείσουμε τι πιστεύετε πως έρχεται στο μέλλον για τον κλάδο καταρχάς και εσάς ειδικότερα;

Η πλήρης ψηφιοποίηση των διαδικασιών αναμφίβολα. Θα ζήσουμε μια εποχή που όλα θα γίνονται μέσω του διαδικτύου, η οποία θα έρθει σύντομα, αν δεν έχει έρθει ήδη. Οι γεωγραφικοί και οι φυσικοί περιορισμοί που προκαλούν αυτοί θα εκμηδενισθούν.

Βέβαια το ελληνικό Δημόσιο δεν είναι εύκολο να φτάσει εκεί. Είμαστε δυστυχώς εθισμένοι στο να παράγουμε γραφειοκρατία, αλλά φαίνεται πως γίνεται σημαντική προσπάθεια για να αλλάξει αυτό. Εμείς όμως εκεί επενδύουμε. Στην πλήρη ψηφιοποίηση των διαδικασιών, ώστε όταν η χώρα φτάσει στο σημείο αυτό να είμαστε πολύ καιρό έτοιμοι. Αυτό βέβαια δεν το κάνουμε μόνο για να έχουμε τα πάντα ηλεκτρονικά. Ως MoreThanTax στοχεύουμε τον επιπλέον χρόνο που θα κερδίσουμε από κάθε διαδικασία να τον δώσουμε πίσω στους πελάτες μας για να έχουμε καλύτερη επαφή μαζί τους, ώστε να διαπιστώνουμε εγκαίρως τις ανάγκες τους για να έχουμε τα καλύτερα δυνατά αποτελέσματα. Αυτό έρχεται στο μέλλον λοιπόν. Η εξατομίκευση των υπηρεσιών μέσα από ψηφιακά συστήματα. Αυτό μάθαμε πια την τελευταία τριετία. Το είδαμε έγκαιρα, το δοκιμάσαμε μέσα στην πανδημία και βγήκαμε από αυτό καλύτεροι και πιο έτοιμοι από ποτέ. Και θα επενδύσουμε σημαντικά για να δημιουργήσουμε πολλές νέες υπηρεσίες, στις οποίες θα εκπαιδεύσουμε τους πελάτες μας για να τους ενδυναμώσουμε τόσο, ώστε να μπορούν να τις χρησιμοποιήσουν στον μέγιστο δυνατό βαθμό.

Mικρομεσαίες και οικογενειακές επιχειρήσεις: Η «ραχοκοκαλιά της ελληνικής οικονομίας»

Τις αποκαλούν «ραχοκοκαλιά της ελληνικής οικονομίας» και όχι άδικα. Ο λόγος για τις μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις, που απασχολούν μέχρι 49 άτομα προσωπικό και καλύπτουν το 99,6% του συνόλου της ελληνικής επιχειρηματικότητας. Δύο χρόνια μετά το ξέσπασμα της παγκόσμιας πανδημίας του Covid19, οι μικρές, πολύ μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις στην Ελλάδα, μπορεί να έχουν βγει λαβωμένες, όμως αντέχουν και ατενίζουν το μέλλον με ανάμικτα συναισθήματα. Στα θετικά του 2021 κρατάμε τη βελτίωση του οικονομικού κλίματος, με το σχετικό δείκτη να ανεβαίνει κατά 26,2 μονάδες και να διαμορφώνεται στις 46,3 μονάδες, σύμφωνα με την τελευταία έκθεση του Ινστιτούτου Μικρών Επιχειρήσεων της Γενικής Συνομοσπονδίας Επαγγελματιών Βιοτεχνών Εμπόρων Ελλάδας (ΓΣΕΒΕΕ), παραμένοντας ωστόσο σε χαμηλότερα επίπεδα από ό,τι προ πανδημίας.

Η έλλειψη ρευστότητας εξακολουθεί να είναι το νούμερο ένα πρόβλημα για τις μικρές επιχειρήσεις, με τις 4 στις 10 να δηλώνουν ότι έχουν ταμειακά διαθέσιμα μόνο για ένα μήνα και μία στις 5 να μην έχει καθόλου ρευστότητα. Τα κυβερνητικά μέτρα για τη στήριξη των επιχειρήσεων που επλήγησαν από την πανδημία απέτρεψαν τα λουκέτα και στήριξαν την απασχόληση, με την πλειονότητα των μικρομεσαίων επιχειρήσεων να τα αξιολογεί ως θετικά αλλά όχι επαρκή. Η επιστρεπτέα προκαταβολή ήταν το μέτρο με τη μεγαλύτερη δημοτικότητα, αναδεικνύοντας την ανάγκη των μικρών επιχειρήσεων για ρευστότητα. Αισθητά χαμηλότερος είναι ο βαθμός ικανοποίησης των μικρότερων επιχειρήσεων από τα ειδικά μέτρα στήριξης ανά κλάδο, όπως καταγράφεται στην τελευταία έρευνα του Συνδέσμου Επιχειρήσεων και Βιομηχανιών (ΣΕΒ), σε συνεργασία με την ΜRB, «Σφυγμός του Επιχειρείν 2021». Πάνω από το 53% των μικρών επιχειρήσεων αξιολογεί από λίγο ως καθόλου αποτελεσματικά τα ειδικά μέτρα στήριξης, ποσοστό που προσεγγίζει το 55% για τις πολύ μικρές επιχειρήσεις. Πιο δυσαρεστημένες όλων είναι οι επιχειρήσεις της μεταποίησης και της εστίασηςφιλοξενίας, κλάδοι στους οποίους κυριαρχούν οι μικρές επιχειρήσεις, με το ποσοστό θετικής αποτίμησης των ειδικών μέτρων στήριξης να μην ξεπερνά το 11% και το 32% αντίστοιχα.

Ορατή, αλλά άνισα κατανεμημένη, ήταν η ανάκαμψη του τζίρου, σε σύγκριση με το τεράστιο πλήγμα που δέχθηκαν οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις το 2020. Με βάση την κυλιόμενη εξαμηνιαία έρευνα που διεξάγει η εταιρεία δημοσκοπήσεων Marc για τον αντίκτυπο της πανδημίας στις μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις, για λογαριασμό του ΙΜΕΓΣΕΒΕΕ, μόλις δύο στις δέκα δήλωσαν αύξηση του τζίρου το πρώτο εξάμηνο του 2021, ενώ πάνω από τις μισές (55%) είχαν μείωση, αν και πολύ μικρότερη από το τεράστιο πλήγμα που δέχθηκαν το 2020. Μεσοσταθμικά η μείωση του τζίρου για τις μικρές επιχειρήσεις κινήθηκε στο 16% το πρώτο εξάμηνο του 2021, όταν το 2020 η μείωση ήταν πάνω από 40%. Οι πληθωριστικές πιέσεις και οι ανατιμήσεις σε πρώτες ύλες, ενέργεια και μεταφορικό κόστος αναδεικνύονται σε βασικό παράγοντα ανησυχίας και για το 2022, με τις μικρές επιχειρήσεις να εμφανίζονται πιο ευάλωτες. Σύμφωνα με το «Σφυγμό του Επιχειρείν 2021», πάνω από το 58% των μικρών επιχειρήσεων θεωρεί ότι οι ανατιμήσεις εισροών έχουν ως συνέπεια όχι μόνο την σημαντική αύξηση των κοστολογίων αλλά και των τιμοκαταλόγων της επιχείρησης.

Στις προκλήσεις του 2022 οι επενδύσεις σε καινοτομία, ψηφιοποίηση και πράσινη μετάβαση είναι υψηλά στην ατζέντα και των μικρών επιχειρήσεων, αν και η έλλειψη πρόσβασης σε τραπεζικό δανεισμό αποτελεί τροχοπέδη για την υλοποίηση των επενδυτικών σχεδίων. Όπως επισημαίνει η έρευνα του ΙΜΕΓΣΕΒΕΕ για τον αντίκτυπο της πανδημίας στις επιχειρήσεις, η καθαρή ροή δανείων το 2020 σε μικρές επιχειρήσεις ήταν μόλις 188 εκ. ευρώ, ένα ελάχιστο τμήμα της τάξης του 0,027% των καθαρών δανείων που χορηγήθηκαν στις υπόλοιπες επιχειρήσεις (6.829 εκ. ευρώ). «Λαμβάνοντας υπόψη ότι, σύμφωνα με το μητρώο της ΕΛΣΤΑΤ, οι ατομικές επιχειρήσεις ήταν πάνω από 1,2 εκ. στην Ελλάδα, αντιλαμβανόμαστε ότι πρακτικά οι μικρές επιχειρήσεις δεν έχουν πρόσβαση στην τραπεζική χρηματοδότηση», σημειώνουν οι συντάκτες της έκθεσης. Το συμπέρασμα αυτό συνάδει με την έρευνα του ΣΕΒ, σύμφωνα με την οποία η αδυναμία πρόσβασης στη χρηματοδότηση και ο ακριβός τραπεζικός δανεισμός είναι το μεγαλύτερο εμπόδιο που σχετίζεται με την καθημερινή λειτουργία των πολύ μικρών επιχειρήσεων. Παρά τις δυσκολίες, οι ελληνικές επιχειρήσεις στο σύνολό τους βάζουν ψηλά τον πήχη των προσδοκιών για την ενίσχυση της οικονομίας από το Εθνικό Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, με το 70% να αξιολογεί ότι μπορεί να μας βοηθήσει έμπρακτα στην αντιμετώπιση της κρίσης.

Ως πλέον αναγκαίο μέτρο για την οικονομική ανάκαμψη της χώρας κρίνεται η διασφάλιση της επιβίωσης των βιώσιμων μικρομεσαίων επιχειρήσεων από την κρίση της πανδημίας, με τις πολύ μικρές και μικρές επιχειρήσεις να την αξιολογούν ως σημαντικότερη από την προσέλκυση νέων επενδύσεων, στην οποία αντιθέτως δίνουν προτεραιότητα οι μεσαίες και μεγάλες επιχειρήσεις.


Γιάννης Τσακίρης, Υφυπουργός Ανάπτυξης και Επενδύσεων

Σχεδιάζεται «υβριδικός μηχανισμός», για την ενίσχυση των ΜμΕ
Ο υφυπουργός Γιάννης Τσακίρης, ως καθ’ ύλην αρμόδιος για τα προγράμματα στήριξης της επιχειρηματικότητας, αναγνωρίζει την δυσκολία πρόσβασης των μικρών επιχειρήσεων στην τραπεζική χρηματοδότηση. Διευκρινίζει ωστόσο ότι πρόκειται για ένα σύνθετο πρόβλημα που πρέπει να αντιμετωπιστεί αμφίδρομα. «Πέραν των προβλημάτων σε επίπεδο προσφοράς χρηματοδότησης, υπάρχουν και αδυναμίες από πλευράς της ζήτησης κεφαλαίων, δηλαδή από την πλευρά των ΜμΕ. Για το λόγο αυτό, ο νέος σχεδιασμός για την αντιμετώπιση των προβλημάτων χρηματοδότησης, ρευστότητας και λειτουργίας των ΜΜΕ έχει ένα συνδυασμό δράσεων προκειμένου τα προβλήματα αυτά να καταστούν, αρχικά, διαχειρίσιμα και εντέλει να ξεπεραστούν», δηλώνει. Για το κομμάτι της ρευστότητας των επιχειρήσεων τονίζει ότι «κεντρικό ρόλο, εκτός βέβαια από τις εμπορικές τράπεζες, έχουν και τα νέα χρηματοδοτικά εργαλεία με τα οποία έχουμε εφοδιάσει την αγορά τα τελευταία χρόνια μέσω της Ελληνικής Αναπτυξιακής Τράπεζας. Τα εργαλεία αυτά αντεπεξέρχονται πληρέστερα στις ανάγκες των ΜμΕ, συγχρόνως όμως στοχεύουν και στην πλευρά της ζήτησης, μέσα από την υποστήριξη των ΜμΕ σε επίπεδο επιχειρηματικής αναβάθμισης. Με την υιοθέτηση αυτών των χρηματοδοτικών εργαλείων το κράτος αναλαμβάνει ένα σημαντικό μέρος του επενδυτικού κινδύνου/ρίσκου για τη στήριξη επενδυτικών έργων που ο ιδιωτικός τομέας αποφεύγει να στηρίξει με αυστηρά ιδιωτικοοικονομικά κριτήρια». Όπως εξηγεί, «στην Ελλάδα τα χρηματοδοτικά εργαλεία αναπτύχθηκαν μέσω εξειδικευμένων φορέων που ανήκουν στον ευρύτερο δημόσιο τομέα σε συνεργασία με τους ενδιαφερόμενους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς για συνεπένδυση στη δημιουργία ειδικών ανά δράση ταμείων. Σε κάθε περίπτωση, τα χρηματοδοτικά όσο και τα λειτουργικά προβλήματα των ΜΜΕ, μπορούν να λυθούν με τη δημιουργία ενός «υβριδικού» μηχανισμού συνολικής επιχειρηματικής αναδιάρθρωσης και μακροπρόθεσμης ανάπτυξης που βρίσκεται υπό σχεδιασμό» καταλήγει.


Μάκης Σαββίδης, Αντιπρόεδρος του Συνδέσμου Ηλεκτρονικού Εμπορίου GRECA και μέλος του Δ.Σ. της Ευρωπαϊκής Ομοσπονδίας Ηλεκτρονικού Εμπορίου

Ψηφιοποίηση και ΜμΕ: Το μικρό μέγεθος μπορεί να γίνει πλεονέκτημα
Αισιόδοξος για το ψηφιακό μέλλον των μικρομεσαίων επιχειρήσεων δηλώνει, μιλώντας στο Finance Pro, ο Μάκης Σαββίδης, αντιπρόεδρος του Συνδέσμου Ηλεκτρονικού Εμπορίου GRECA και μέλος του Δ.Σ. της Ευρωπαϊκής Ομοσπονδίας Ηλεκτρονικού Εμπορίου. Η τελευταία διετία που χαρακτηρίστηκε από την πανδημία λειτούργησε ως επιταχυντής εξελίξεων και για τις μικρότερες επιχειρήσεις, με υπερδιπλασιασμό των επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται και ως eshop, (15.000 έναντι 7.000 το 2019), ενώ άλλες 3.000 επιχειρήσεις που εκτελούν ηλεκτρονικές παραγγελίες μέσα από ψηφιακές πλατφόρμες marketplaces. Ως το 2022 οι πλήρως ψηφιοποιημένες εμπορικές επιχειρήσεις αναμένεται να τριπλασιαστούν, μετά και την ολοκλήρωση του προγράμματος elianiko. «Οι επιχειρήσεις που ψηφιοποιήθηκαν αυτό το διάστημα ήταν κατά κύριο λόγο μικρές και πολύ μικρές, οι οποίες άλλωστε αποτελούν το 97% της εμπορικής δραστηριότητας, ενώ οι μεσαίες και μεγαλύτερες είχαν ψηφιοποιηθεί από το 2015. Εξάλλου η διάρθρωση του εμπορίου στην Ελλάδα αφορά κατά 97% τις πολύ μικρές επιχειρήσεις» σημειώνει ο αντιπρόεδρος του GRECA. Όπως υποστηρίζει, η στροφή σε ένα υβριδικό μοντέλο, που συνδυάζει την ψηφιακή με τη φυσική παρουσία, είναι μονόδρομος για να μπορέσουν οι μικρές επιχειρήσεις να ανταγωνιστούν αποτελεσματικά τις μεγαλύτερες.


Γιώργος Καρανίκας, Πρόεδρος Ελληνικής Συνομοσπονδίας Εμπορίου και Επιχειρηματικότητας

Η ψηφιακή μετάβαση των ΜμΕ προχωρά, χρειάζεται όμως και στήριξη από την πολιτεία
Μιλώντας στο Finance Pro για τις προκλήσεις και τις προοπτικές των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, ο πρόεδρος της ΕΣΕΕ ξεχωρίζει ως τάση του μέλλοντος το «υβριδικό» κατάστημα, με αλληλεπίδραση φυσικής και ψηφιακής παρουσίας.

Ποιες είναι οι νέες τάσεις στις ΜμΕ;

Λόγω της πανδημίας και των περιοριστικών μέτρων στους πολίτες οι συνήθειες και οι ανάγκες των καταναλωτών έχουν αλλάξει, ενώ εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής υπάρχει μεγάλη ευαισθητοποίηση εμπόρων και πελατών σε θέματα προστασίας του περιβάλλοντος. Η τάση που ταχύτατα κυριαρχεί και στη χώρα μας είναι το «υβριδικό κατάστημα», δηλαδή το φυσικό κατάστημα που βρίσκεται σε συνεχή αλληλεπίδραση και συνεργασία με το ηλεκτρονικό κατάστημα της επιχείρησης. Ιδιαίτερα στις οικογενειακές επιχειρήσεις, η «νέα γενιά» αναλαμβάνει τα ηνία στους τομείς marketing και σε ό,τι έχει σχέση με καινοτομία και τις τεχνολογίες της 4ης βιομηχανικής επανάστασης.

Τι αντίκτυπο άφησε η πανδημία;

Η πανδημία ανέτρεψε τα πάντα, αλλά δεν τα κατέστρεψε. Τα μέτρα στήριξης κατόρθωσαν σε γενικές γραμμές να αποτρέψουν τα λουκέτα και τις απολύσεις. Δεν συγκράτησαν όμως το άνοιγμα της ψαλίδας ανάμεσα στις μεγάλες και ισχυρές εταιρίες του λιανεμπορίου και τις χιλιάδες μικρές και πολύ μικρές εμπορικές επιχειρήσεις. Όταν στα lockdowns τα e-shops των αλυσίδων πολλαπλασίαζαν τις πωλήσεις τους, οι μικροί φυτοζωούσαν με την επιστρεπτέα προκαταβολή ή στην καλύτερη περίπτωση έτρεχαν να στήσουν «κακήν – κακώς» το ηλεκτρονικό τους κατάστημα και τη σελίδα τους στο Facebook. Επιπλέον, ολόκληρος ο κλάδος του λιανεμπορίου υπέστη μία αδικία που, ακόμη δεν έχει διορθωθεί. Δεν έλαβε Πρόγραμμα Στήριξης της Επανεκκίνησης, σε αντίθεση με τους άλλους πληττόμενους κλάδους.

Τι προσδοκείτε από το Σχέδιο Ανάκαμψης;

Το γενικότερο οικονομικό κλίμα θα βελτιωθεί, ενώ αναμένεται μόχλευση σημαντικών ιδιωτικών κεφαλαίων, ιδιαίτερα στους κλάδους τεχνολογίας και υποδομών. Οι πολύ μικροί όμως, ιδιαίτερα στο εμπόριο, δεν έχουν να περιμένουν πολλά από το Ταμείο Ανάκαμψης γιατί δεν πληρούν τα κριτήρια χρηματοδότησης που έχουν τεθεί. Γι αυτό πρέπει η κυβέρνηση να εκμεταλλευθεί κάθε δυνατότητα να διοχετεύσει κονδύλια του ΕΣΠΑ στην αγορά, με τρόπο που θα συμβάλλει γενικότερα στην ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας. Η ΕΣΕΕ επιμένει πώς τόσο το Πρόγραμμα για τα OpenMalls, που συνδέεται με τις «έξυπνες πόλεις» της ψηφιακής εποχής, όσο και ο καθορισμός της εμπορικής τουριστικής επιχείρησης μπορούν να τονώσουν την επιχειρηματικότητα και την απασχόληση στις τοπικές κοινωνίες.

Τι προτείνετε για το χρηματοδότηση των ΜμΕ; Θα βοηθήσει ο νόμος για κίνητρα ανάπτυξης των επιχειρήσεων;

Λίγες μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις ίσως καταφέρουν να προσδιοριστούν ως «bankable», εφόσον μπορέσουν μέσα από συνέργειες ή συγχωνεύσεις να ισχυροποιηθούν. Σε μια οικονομία όμως, όπως η ελληνική, όπου περισσότερες από το 97% των επιχειρήσεων απασχολούν έως 10 εργαζόμενους, θα πρέπει οι Τράπεζες να γίνουν πιο ελαστικές στα κριτήρια τους και να εξετάζουν όχι μόνο την παρούσα οικονομική κατάσταση των ΜμΕ – πελατών, αλλά και τις προοπτικές τους. Ο μικρομεσαίος επιχειρηματίας που άντεξε στις πρωτόγνωρες συνθήκες της πανδημίας αξίζει να χρηματοδοτηθεί για να κάνει το «επόμενο βήμα».

Σε ποιο σημείο βρίσκεται ο ψηφιακός μετασχηματισμός των ΜμΕ;

Η ψηφιακή μετάβαση στο λιανεμπόριο προχωρά, όχι όμως με την ταχύτητα που χρειάζεται για να ωφεληθούν σύντομα από αυτήν οι περισσότερες μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Στην πρόσφατη Black Friday, που είναι event προνομιακό για το e-commerce, συμμετείχε μόνο το 56% των μικρών επιχειρήσεων, και αυτό ήταν η καλύτερη επίδοση από το 2015 που ξεκίνησε ο θεσμός. Στοιχείο που δείχνει την απόσταση που έχουμε να διανύσουμε στον ψηφιακό μετασχηματισμό του λιανεμπορίου. Γι’ αυτό η Πολιτεία πρέπει να σταθεί αρωγός με Προγράμματα χρηματοδότησης τόσο για την έναρξη και διαχείριση ηλεκτρονικού καταστήματος, όσο και για την αναβάθμιση των ψηφιακών δεξιοτήτων εμπόρων και εργαζομένων.


Γιώργος Καββαθάς, Πρόεδρος της Γενικής Συνομοσπονδίας Επαγγελματιών, Βιοτεχνών Εμπόρων Ελλάδας

Ψηφιακή προσαρμογή και πράσινη μετάβαση, οι βασικές προκλήσεις
Η αλλαγή μοντέλου διοίκησης είναι απαραίτητο βήμα, ειδικά για τις οικογενειακές επιχειρήσεις, για να μην τις ξεπεράσουν οι εξελίξεις και κινδυνεύσει η βιωσιμότητά τους, τονίζει στο Finance Pro o πρόεδρος της ΓΣΕΒΕΕ.

Ποια θεωρείτε τη βασικότερη πρόκληση για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις;

Είναι γνωστό πως οι οικογενειακές επιχειρήσεις στην Ελλάδα αντιστοιχούν στο 80% του συνόλου των επιχειρήσεων με τη συντριπτική πλειονότητα αυτών να είναι μικρές και πολύ μικρές. Οι προκλήσεις για το μέλλον, και με την προϋπόθεση ότι θα ληφθούν τα απαραίτητα μέτρα πολιτικής, είναι κατά βάση δύο. Πρώτον η ψηφιακή προσαρμογή τους σε ένα κόσμο όπου οι ραγδαίες τεχνολογικές αλλαγές διαδραματίζουν όλο και σημαντικότερο ρόλο για την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων. Δεύτερον η προσαρμογή τους στην κατά τα φαινόμενα επιταχυνόμενη πράσινη μετάβαση. Και στις δυο περιπτώσεις είναι πολύ πιθανόν να απαιτείται η αλλαγή του μοντέλου διοίκησης των οικογενειακών επιχειρήσεων ώστε να μην τους ξεπεράσουν οι εξελίξεις θέτοντας σε κίνδυνο τη βιωσιμότητα τους.

Ήταν επαρκή τα μέτρα στήριξης;

Με βάση τα στοιχεία των ερευνών του ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ η πλειονότητα των επιχειρήσεων τη διάρκεια της πανδημίας κατέγραφε συνεχώς μείωση του κύκλου εργασιών περισσότερο του 40%. Επιπλέον 1 στις 5 επιχειρήσεις είχε μηδενική ρευστότητα ενώ περίπου 1 στις 4 είναι υπερχρεωμένη. Τα μέτρα στήριξης της κυβέρνησης συνέβαλαν στο να αποφύγουμε τα μαζικά λουκέτα, χωρίς όμως να αποκαταστήσουν τη βιωσιμότητα ενός πολύ μεγάλου μέρος των επιχειρήσεων. Εάν δεν ληφθούν επιπρόσθετα μέτρα ιδιαίτερα σε σχέση με τις συσσωρευμένες υποχρεώσεις η επιβίωσητων επιχειρήσεων αυτών θα δοκιμαστεί.

Ποιες είναι οι προοπτικές χρηματοδότησης των ΜμΕ από το Ταμείο Ανάκαμψης ή άλλες πηγές οπως τα προγράμματα ΕΣΠΑ;

Διαχρονικά το μεγαλύτερο μέρος των μικρών επιχειρήσεων δεν επιτυγχάνει να διασφαλίσει πρόσβαση σε χρηματοδοτικά εργαλεία και άλλες σχετικές χρηματοδοτικές πηγές. Επί αυτής της τάσης, έρχεται να προστεθεί ο σχεδιασμός του Ταμείου Ανάκαμψης. Το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, ως συνέχεια των κατευθύνσεων του «Σχεδίου Πισσαρίδη», έχει σχεδιασθεί με τρόπο που περιορίζει τις χρηματοδοτικές επιλογές των μικρών επιχειρήσεων.

Για παράδειγμα, το δανειακό σκέλος ουσιαστικά εμμέσως «αποκλείει» τη μεγάλη πλειονότητα των μικρών επιχειρήσεων που ήδη έχουν ελλιπή πρόσβαση σε χρηματοδοτικά εργαλεία και τραπεζικό δανεισμό. Από την άλλη, στο σκέλος των επιχορηγήσεων, όπου τεχνικά οι μικρές επιχειρήσεις θα μπορούσαν ευχερέστερα να αποκτήσουν πρόσβαση, οι πόροι είναι αρκετά περιορισμένοι ως προς την υποστήριξη τους δεδομένου ότι το σκέλος των επιχορηγήσεων περιλαμβάνει, ως επί το πλείστον, μεγάλα έργα και υποδομές.

Πώς κρίνετε το νομο για τα κίνητρα ανάπτυξης των επιχειρήσεων;

Το νομοσχέδιο για τα «κίνητρα ανάπτυξης επιχειρήσεων» δεν αποτελεί μια ολοκληρωμένη λύση. Οι σχετικές πρωτοβουλίες θα πρέπει να διευρυνθούν και να προσαρμοστούν στη μικρή κλίμακα των επιχειρήσεων με αντίστοιχη αναθεώρηση των ορίων (π.χ. κύκλος εργασιών), ώστε να μπορούν να επωφεληθούν και οι μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις. Επιπλέον, οι νομοθετικές πρωτοβουλίες απαιτείται να συνοδευτούν από επιχειρησιακά μέτρα σε εξειδικευμένα επίπεδα προκειμένου να διευκολυνθεί η συνεργατική δραστηριότητα σε επίπεδο μικρών επιχειρήσεων.

Σε ποιο σημείο βρίσκεται σήμερα ο ψηφιακός μετασχηματισμός των ΜμΕ;

Ο ψηφιακός μετασχηματισμός των ΜμΕ προχωράει με σχετικά αργά βήματα και με διαφοροποιημένο ρυθμό. Η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας των πολύ μικρών επιχειρήσεων στο ψηφιακό περιβάλλον είναι μια διαδικασία που μπορεί να επιτευχθεί μόνο μέσα από τη διαμόρφωση ενός ευνοϊκού επιχειρηματικού και χρηματοδοτικού περιβάλλοντος, το οποίο θα προσφέρει τα κατάλληλα εργαλεία επιτάχυνσης της συνολικής αναβάθμισης και ψηφιακής προσαρμογής των μικρών επιχειρήσεων.


Χρήστος Τριανταφυλλόπουλος, Chief Accountant Officer – Senior Partner Aegean Consulting

Η Aegean Consulting στο πλευρό των Μικρομεσαίων Επιχειρήσεων
Για τα εργαλεία χρηματοδότησης των ΜμΕ και το Ταμείο Ανάκαμψης μιλά στο Finance Pro o Χρήστος Τριανταφυλλόπουλος.

Το Ταμείο Ανάκαμψης αποτελεί μια πρόκληση για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Μπορούν να εξασφαλίσουν πόρους που θα συμβάλουν στη βιωσιμότητα και την ανάπτυξη τους;
Είναι μεγάλη ευκαιρία για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις να επωφεληθούν του ταμείου και να χρηματοδοτηθούν με πολύ ευνοϊκούς όρους με μοναδικό στόχο την ανάπτυξη τους.
Η δημιουργία σωστού μηχανισμού χρηματοδότησης για τις επιχειρήσεις αποτελεί πρωταρχικό σκοπό για την ανάπτυξη τους. Συνδυάζοντάς το με τον νέο αναπτυξιακό νόμο μπορεί να δώσει πολύ μεγάλη ώθηση στην ανάπτυξη των επιχειρήσεων.

Με επιτόκια που θα κινηθούν κοντά ή ακόμη και κάτω από το 1% ουσιαστικά μιλάμε για άτοκο δανεισμό. Το ταμείο θα χρηματοδοτήσει από 30% έως 50%, η ίδια συμμετοχή θα κινηθεί από 20% και πάνω, με σκοπό οι τράπεζες να καλύψουν τη διαφορά. Ο στόχος είναι να τα έργα που θα χρηματοδοτηθούν να δημιουργήσουν μεγαλύτερα και πιο ανταγωνιστικά σχήματα, ψηφιακό μετασχηματισμό, μεγάλη εξωστρέφεια και σίγουρα πράσινη ανάπτυξη.

Ποια εργαλεία χρηματοδότησής υπάρχουν σήμερα για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις;

Σήμερα υπάρχουν αρκετά χρηματοδοτικά εργαλεία και αναφέρω τα σημαντικότερα:

i. Τραπεζικός δανεισμός που αποτελεί σήμερα τον πιο συνηθισμένο τρόπο χρηματοδότησης, με προϊόντα όπως ΤΕΠΙΧ Ι και ΙΙ καθώς και δανεισμός μέσω του ταμείου εγγυοδοσίας της Ελληνικής Αναπτυξιακής Τράπεζας. Εξακολουθούν να λειτουργούν και παλαιότερα προϊόντα όπως πλαφόν επιταγών και κεφάλαια κίνησης με πιο ευνοϊκούς όρους σε σχέση με το παρελθόν.

ii. Επιχειρηματικά Κεφάλαια (Venture Capital), μεσοπρόθεσμες συνήθως επενδύσεις υψηλής απόδοσης και υψηλού κινδύνου με συμμετοχή στα ίδια κεφάλαια αναπτυσσόμενων μη εισηγμένων επιχειρήσεων.

iii. Ιδιώτες επενδυτές (Business Angels), που είναι συνήθως εύποροι ιδιώτες που επιθυμούν να επενδύσουν τα κεφάλαια τους σε νέες επιχειρήσεις αξιοποιώντας γνώση, εμπειρία και δίκτυα από τις ήδη επιτυχημένες επιχειρήσεις τους.

iv. Πρακτόρευση απαιτήσεων (Factoring), που αφορά βραχυπρόθεσμη χρηματοδότηση των τιμολογίων πωλήσεων που εκδίδουν οι επιχειρήσεις με στόχο την άμεση κάλυψη ρευστότητας.

v. Χρηματοδοτική μίσθωση (Leasing), που αφορά χρηματοδότηση εξοπλισμού ή ακινήτων μεσοπρόθεσμα

Κλειδί σε κάθε περίπτωση για την εύρεση σωστής χρηματοδότησης αποτελεί το σωστό business plan.

Οι σωστές επιλογές μιας μικρομεσαίας επιχείρησης συμβάλουν στη μείωση των ρίσκων που υπάρχουν;

Ξεκινώντας αντίστροφα, οι λάθος επιλογές των μικρομεσαίων επιχειρήσεων οδηγούν με απόλυτη βεβαιότητα στη μεγιστοποίηση του ρίσκου και σε μεγάλα αδιέξοδα. Για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις η σωστή επιλογή προσωπικού και εξωτερικών συνεργατών, η εύρεση σωστής χρηματοδότησης, η επιλογή σωστού πληροφοριακού συστήματος και οι σωστές επιλογές ανάπτυξης μειώνουν σημαντικά το ρίσκο και αυξάνουν την κερδοφορία και την ρευστότητα.

Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις πρέπει να ακολουθήσουν σωστό σχεδιασμό του επιχειρηματικού τους πλάνου ώστε να αποφύγουν τις δυσάρεστες εξελίξεις.

Ζούμε στην εποχή του ψηφιακού μετασχηματισμού. Πόσο σημαντική είναι η επιλογή του κατάλληλου λογισμικού για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις;

Η ανάπτυξη πολύ επιτυχημένων λογισμικών από την Ελληνική αλλά και τη διεθνή αγορά μπορεί να δώσει στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις μεγάλη ώθηση στο να μπορέσουν να ανταγωνιστούν μεγαλύτερες επιχειρήσεις με πολύ χαμηλό κόστος.

Η λειτουργία μιας επιχείρησης χωρίς την αξιοποίηση του σωστού λογισμικού οδηγεί σε πολύ φτωχά αποτελέσματα από πλευράς πωλήσεων, ανάπτυξης αλλά και οικονομικής διαχείρισης.
Αξιοποιώντας πλήρως το λογισμικό μπορούμε να πετύχουμε άριστη οικονομική διαχείριση, έλεγχο κόστους και πωλήσεων, έλεγχο και αξιοποίηση των αποθεμάτων καθώς και έγκαιρη είσπραξη απαιτήσεων. Με την εφαρμογή του myDATA από το υπουργείο είναι πλέον μονόδρομος η αξιοποίηση του λογισμικού.

O CFO και ο ρόλος του στα φορολογικά της εταιρείας

Αναμφίβολα ένα μεγάλο σε εύρος πεδίο που βρίσκεται υπό την εποπτεία, την καθοδήγηση, την υποβολή προτάσεων στο ΔΣ/μετόχους ή τη λήψη και εκτέλεση αποφάσεων εκ μέρους του/της CFO είναι αυτό της Φορολογίας.

Το φορολογικό σύστημα της χώρας, όπως αναφέρεται σε κάθε έρευνα που γίνεται από μεγάλους οίκους του εξωτερικού (αλλά το ίδιο προκύπτει και από εγχώριες επαγγελματικές ή επιστημονικές έρευνες) είναι ίσως ο σημαντικότερος παράγοντας για τη μη προσέλκυση επενδύσεων στη χώρα, τουλάχιστον στο βαθμό που θα ήταν εφικτό. Όλοι οι φορείς και επαγγελματίες αναφέρονται στην ανάγκη δημιουργίας ενός φορολογικού συστήματος με τρία βασικά χαρακτηριστικά: απλό στην εφαρμογή, δίκαιο και κυρίως σταθερό.

Η πολυνομία που υπάρχει σχετικά με τη φορολογία, σε συνδυασμό με την ‘κακονομία’ (υπό την έννοια κυρίως της έκδοσης πολλών διευκρινιστικών εγκυκλίων, αλλά και της ενσωμάτωσης φορολογικών διατάξεων σε νόμους που κατά βάση αφορούν άλλα αντικείμενα) καθιστούν πολύ δύσκολο το έργο των επαγγελματιών του κλάδου – λογιστών και φορολογικών συμβούλων – οι οποίοι αναγκαστικά βρίσκονται σε συνεχή εγρήγορση και επιμόρφωση. Ειδικότερα για τους CFOs, με το εκτενές εύρος των αρμοδιοτήτων τους, είναι σε πολλές, ίσως στις περισσότερες περιπτώσεις, ανέφικτο να παρακολουθήσουν προσωπικά το σύνολο των φορολογικών τεκταινόμενων που αφορούν τις εταιρείες τους. Πολύ δε περισσότερο όταν πρόκειται για εταιρείες μητρικές ομίλων και περαιτέρω όταν υπάρχουν εταιρείες του ομίλου οι οποίες δραστηριοποιούνται στην αλλοδαπή, όπου προφανώς υπάρχουν διαφορετικά φορολογικά καθεστώτα.

Η επαρκής συνεπώς γνώση επί των φορολογικών θεμάτων για τους CFOs είναι απαραίτητο να στηρίζεται σε συνεργάτες εξειδικευμένους στο αντικείμενο της φορολογίας (και ίσως περαιτέρω εξειδικευμένους σε συγκεκριμένα αντικείμενα της φορολογίας, όπως πχ η φορολογία εισοδήματος, το transfer pricing κλπ). Οι συνεργάτες μπορεί να είναι υπάλληλοι της εταιρείας ή εξωτερικοί σύμβουλοι ή ίσως συνδυασμός τους (co-sourcing).

Οποιαδήποτε πάντως και αν είναι η υποστήριξη που λαμβάνει ο CFO, αυτός είναι που πρέπει να κατανοήσει τις φορολογικές επιπτώσεις των επιχειρηματικών αποφάσεων και των εναλλακτικών τους, έτσι ώστε να είναι ο εξειδικευμένος επί των φορολογικών αξιόπιστος συνομιλητής της ανώτατης εκτελεστικής διοίκησης ή των μετόχων. Ακόμη – και ιδιαίτερα – και στις περιπτώσεις που μεταξύ των σεναρίων που εξετάζονται υπάρχουν φορολογικά ‘γκρίζες’ περιοχές, για τις οποίες πρέπει ο CFO να εκφράσει την άποψή του, να επισημάνει τυχόν κινδύνους και να προτείνει λύσεις οι οποίες θα περιορίζουν ή θα μηδενίζουν αυτούς τους κινδύνους.

Είναι εξάλλου γνωστό ότι ο έλεγχος επί των φορολογικών των εταιρειών, με την συνεχόμενη αύξηση της αυτοματοποίησης (συμπεριλαμβανομένων των έμμεσων τεχνικών ελέγχου της ΑΑΔΕ) σε συνδυασμό με την βελτίωση στο πλαίσιο διενέργειας ελέγχων πριν την παραγραφή των χρήσεων, αφήνουν ολοένα και λιγότερα περιθώρια για σφάλματα. Για όσα μάλιστα από τα σφάλματα υπάρχουν ενδείξεις ότι έγιναν κακοπροαίρετα, οι αρνητικές συνέπειες (για τις επιχειρήσεις και ενδεχομένως και για ορκωτούς ελεγκτές τους) είναι – και πρέπει να είναι – αυστηρές.

Μια άλλη παράμετρος είναι η συνεργασία των CFOs με τους ορκωτούς ελεγκτές των εταιρειών τους – μιλώντας για μεγάλες επιχειρήσεις – η οποία είναι δεδομένη και απαραίτητη. Εάν επιθυμία των CFOs και των διοικήσεων είναι η προστασία της εταιρείας (προληπτικά ή έστω κατασταλτικά, με τη λήψη κάποιων διορθωτικών μέτρων, πχ υποβολή τροποποιητικών δηλώσεων) πρέπει να υπάρχει μια ειλικρινής και ανοικτή συνεργασία, χωρίς αποκρύψεις στοιχείων. Ιδιαίτερα σε περιπτώσεις εισηγμένων εταιρειών, όπου διακυβεύονται και διαφορετικού είδους συμφέροντα.

Ως τελευταία, αλλά όχι λιγότερο σημαντικά σημεία, στη σύντομη αυτή αναφορά είναι (α) η εξέταση της καταλληλότερης μεθόδου απόκτησης και ‘πιστοποίησης’ γνώσης, αλλά και συνεχιζόμενης εκπαίδευσης για τους λογιστές και τους CFOs που υπογράφουν οικονομικές καταστάσεις και (β) η ανάγκη για θεσμική παρέμβαση των CFOs για βελτίωση του φορολογικού συστήματος στην Ελλάδα.

MYDATA (my Digital Accounting and Tax Application)

Την τελευταία 15ετία κάθε μέρα και περισσότερο γινόταν αναγκαία η ύπαρξη μίας ηλεκτρονικής εφαρμογής η οποία θα συνέδεε τα λογιστήρια των επιχειρήσεων με τις υπηρεσίες της Εφορίας.
Όλοι όσοι ασχολούνταν με τίς οικονομικές, λογιστικές και ελεγκτικές εργασίες όπως επίσης και το ελεγκτικό προσωπικό των εφοριών συμφωνούσαν ότι ήταν κάτι που έπρεπε οπωσδήποτε να γίνει γιατί εκεί οδηγούσε η εποχή.

Τελικά το 2018 ξεκίνησε μία φιλόδοξη ελληνική προσπάθεια η οποία ονομάσθηκε my data (my Digital Accounting and Tax Application). Από την αρχή του Νοέμβρη του 2021, το my data μπήκε πλέον για τα καλά στην ζωή όλων των επιχειρήσεων και των λογιστηρίων, των λογιστών και των λογιστικών γραφείων.

Το πρώτο που έγινε από την ΑΑΔΕ όταν σχεδιάσθηκε το 2018 ήταν το να ερωτηθούν οι εταιρείες λογισμικού στην Ελλάδα αν θα μπορέσουν να υποστηρίξουν το δύσκολο αυτό εγχείρημα ερώτημα στο οποίο ανταποκρίθηκαν θετικά.

Ο αμέσως επόμενος κλάδος που ενημερώθηκε ήταν οι λογιστές που επωμίζονται το βάρος της εφαρμογής οι οποίοι όμως έμειναν πολύ πίσω ως προς την εκπαίδευση τους και αυτό γιατί ήταν ο φορέας που στην διάρκεια της πανδημίας υποστήριξε το πρακτικό μέρος της υλοποίησης των οικονομικών μέτρων στήριξης, οι οποίοι όμως πλέον εκπαιδεύονται και προσαρμόζονται για την εφαρμογή του my data.

Μάλιστα μετά την πρόσφατη ανακοίνωση από το Υπουργείο Ανάπτυξης και το ΟΕΕ για την επιδότηση των λογιστών για προμήθεια εξοπλισμού, αλλά και για εκπαίδευση τους σίγουρα μετά από κάποιο εύλογο χρονικό διάστημα θα μπορέσουν να ανταποκριθούν στην υλοποίηση της εφαρμογής με σωστό τρόπο.

Τέλος στην υλοποίηση της εφαρμογής εμπλέκονται και οι εφοριακοί και οι ελεγκτές οι οποίοι πλέον θα διενεργούν τους ελέγχους με διαφορετικούς τρόπους και πρωτόκολλο από αυτούς που εφάρμοζαν μέχρι τώρα. Ήδη έχει ξεκινήσει η διαδικασία εκπαίδευσης των ελεγκτών και των εφοριακών.

Η διαδικασία των ελέγχων θα διαφοροποιηθεί σημαντικά και πλέον θα είναι στοχευμένοι χωρίς την παρουσία των ελεγκτών στην επιχείρηση όλο και περισσότερο και εφόσον φυσικά είναι εφικτό (πχ κάποια θέματα διακίνησης και έκδοσης αποδείξεων λιανικής απαιτούν και φυσική παρουσία), ενώ οι επιστροφές ΦΠΑ και ΦΟΡΩΝ από το 2023 θα γίνονται με απευθείας έλεγχο από το σύστημα, κάτι που σημαίνει πολύ ταχύτερες επιστροφές και λιγότερη ταλαιπωρία για λογιστές και ελεγκτές.

Επίσης επισημαίνουμε ιδιαίτερα τα παρακάτω:

  • Η διαβίβαση μπορεί να γίνει από Λογιστές που είναι πιστοποιημένοι από το ΟΕΕ με άδεια Α και β τάξης. Έτσι με αυτό τον τρόπο αποκλείονται οι μη πιστοποιημένοι λογιστές αλλά και ο οποιοσδήποτε τρίτος, κάτι πάρα πολύ σημαντικό γιατί σίγουρα αυτή η διαδικασία προστατεύει το επάγγελμα του λογιστή Φοροτέχνη
  • Το 2022 είναι έτος προσαρμογής αλλά και υποχρεωτικότητας
  • Οι κυρώσεις έχουν καταγραφεί και το αν θα εφαρμοσθούν το 2022 είναι θέμα απόφασης Υπουργού και Διοικητή της ΑΑΔΕ, όμως άποψη μας είναι -δεδομένου ότι μιλάμε για έτος προσαρμογής- ότι δεν θα πρέπει να ισχύσουν τα πρόστιμα και οι κυρώσεις παρά μόνο στην περίπτωση της μη διαβίβασης
  • Αυτή τη στιγμή διαβιβάζονται 1.000.000 παραστατικά ανά ημέρα και μέχρι το τέλος του έτους που θα έχει ολοκληρωθεί η πλήρης ένταξη και διαβίβαση αναμένεται να πολλαπλασιαστούν
  • Το 2021 διαβιβάζονται μόνο τα έσοδα από όλες τις επιχειρήσεις μέχρι 31/03/2022
  • Οι επιχειρήσεις που χρησιμοποιούν ταμειακές μηχανές και ταμειακούς μηχανισμούς (ΦΗΜ-ΦΤΜ) αλλά θα μπορούν να διαβιβάσουν συγκεντρωτικά ανά μήνα από το ERP του Λογιστή τους
  • Από την εφαρμογή του my data δεν εξαιρείται καμία επιχείρηση, ούτε τα σωματεία ,οι σύλλογοι και οι αστικές μη κερδοσκοπικές εταιρείες.