Ελληνική Οικονομία: Οι δείκτες ευημερούν, οι προκλήσεις παραμένουν

Πριν λίγες μόλις μέρες το Eurogroup συζήτησε και αξιολόγησε θετικά την πορεία της ελληνικής οικονομίας, μέσα από την 12η Έκθεση Ενισχυμένης Εποπτείας, αποφασίζοντας παράλληλα την εκταμίευση του 6ου πακέτου μέτρων ελάφρυνσης του ελληνικού χρέους, ύψους 767 εκατ. ευρώ. Την ίδια στιγμή, το Eurogroup εξέφρασε την ικανοποίησή του για την πρόθεση της Ελλάδας να προχωρήσει το 2022 στις πρόωρες αποπληρωμές των δανείων προς το ΔΝΤ, καθώς και σημαντικού ποσού από τα διμερή δάνεια προς τις χώρες της Ευρωζώνης, τα οποία συνάφθηκαν το 2010, στο πλαίσιο του πρώτου προγράμματος δημοσιονομικής προσαρμογής. Το κλίμα ήρθε να βελτιώσει ακόμα περισσότερο η ανακοίνωση της ΕΛΣΤΑΤ, η οποία δείχνει ότι η ελληνική οικονομία αναπτύχθηκε, το 3ο τρίμηνο του 2021, κατά 13,4% σε ετήσια βάση, με αποτέλεσμα ο ρυθμός μεγέθυνσης για το 9μηνο να υπερβαίνει το 9,3%. Την ίδια περίοδο, ο μέσος όρος της ευρωζώνης διαμορφώθηκε πολύ χαμηλότερα, στο 3,9% το 3ο τρίμηνο και στο 5,7% το 9μηνο του 2021.

Σε καθαρά νούμερα, το ΑΕΠ διαμορφώθηκε στα 46,4 δισ. ευρώ το 3ο τρίμηνο του 2021, η υψηλότερη εγχώρια επίδοση την τελευταία δεκαετία. Κάπως έτσι διαμορφώνεται κλίμα ανάπτυξης για το 2022, μετά την ανάκαμψη της οικονομίας το 2021. Μάλιστα, η ελληνική οικονομία φαίνεται να καλύπτει το 2021 τα 2/3 του απολεσθέντος εγχώριου προϊόντος, σηματοδοτώντας ότι το 2022 όχι μόνο αναμένεται να αποκατασταθεί το επίπεδο του εγχώριου προϊόντος του 2019, αλλά αυτό να αυξηθεί περαιτέρω, κατά 1,7%. Όλα αυτά βέβαια υπό τις όποιες διαφοροποιήσεις μπορεί να επιφέρει η εξέλιξη της πανδημίας, η οποία ωστόσο δεν πρόκειται σύμφωνα με την κυβέρνηση, να οδηγήσει εκ νέου σε κλείσιμο την οικονομία, αφού το lockdown απορρίπτεται μετ’ επιτάσεως από την ίδια, σε κάθε ευκαιρία δημόσιου διαλόγου.

Τι προβλέπει ο Προϋπολογισμός
Μια πιο ξεκάθαρη εικόνα για την κατάσταση της ελληνικής οικονομίας δίνει ο Προϋπολογισμός του 2022, ο οποίος σε αντιδιαστολή με τον περυσινό Προϋπολογισμό ο οποίος επικεντρωνόταν στην αποτελεσματική διαχείριση της πανδημίας, «σηματοδοτεί την υπέρβαση της υγειονομικής κρίσης και καταγράφει τη μετάβαση της οικονομίας από την ισχυρή ανάκαμψη του 2021, στην υψηλή και διατηρήσιμη ανάπτυξη του 2022, μέσα από ένα πιο εξωστρεφές, ανταγωνιστικό, καινοτόμο, δίκαιο, έξυπνο, πράσινο και ψηφιακό παραγωγικό μοντέλο», όπως δήλωσε στη Βουλή ο Υπουργός Οικονομικών, Χρήστος Σταϊκούρας. Ωστόσο, το αποτύπωμα της πανδημίας και στον νέο Προϋπολογισμό εξακολουθεί να παραμένει ισχυρό – άλλωστε δυστυχώς, δεν μας έχει εγκαταλείψει ακόμα. Σύμφωνα με τα στοιχεία, η συνολική αξία των παρεμβάσεων για την αντιμετώπιση της πανδημίας ανέρχεται στα 43,3 δισ. ευρώ την περίοδο 2020-2022. Πρόκειται για το 3ο μεγαλύτερο πακέτο μέτρων στήριξης – ως ποσοστό του ΑΕΠ – στην ευρωζώνη, και το 4ο παγκοσμίως, σύμφωνα με πρόσφατη Έκθεση του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας.

Παρά το ότι ο Προϋπολογισμός του 2022 καταρτίζεται, για δεύτερο συνεχόμενο έτος, υπό το καθεστώς της αβεβαιότητας που προκαλεί η παγκόσμια υγειονομική κρίση και μολονότι οι τρέχουσες διεθνείς εξελίξεις στις τιμές αποτελούν πρόσθετο παράγοντα αβεβαιότητας, έχουν ήδη καταγραφεί τα πρώτα θετικά μακροοικονομικά αποτελέσματα, μετά τη σταδιακή υποχώρηση των άμεσων οικονομικών επιπτώσεων της πανδημικής κρίσης και το σταδιακό άνοιγμα της οικονομίας. Έτσι, ο ρυθμός ανάπτυξης για το 2021 αναθεωρείται σημαντικά προς τα πάνω, από 3,6% που προβλεπόταν στο ΜΠΔΣ 2022-2025 και 6,1% στο προσχέδιο Προϋπολογισμού 2022, σε 6,9%.

Αυτό σύμφωνα τουλάχιστον με την κυβέρνηση, σηματοδοτεί ότι σε σχέση με την ύφεση ύψους 9 % που παρατηρήθηκε το 2020, η οικονομία έχει ήδη καλύψει άνω των δύο τρίτων του απολεσθέντος εγχώριου προϊόντος, εντός μάλιστα ενός έτους που κατά το πρώτο εξάμηνο υπήρχαν ακόμη σε ισχύ σημαντικά περιοριστικά μέτρα στην άσκηση της οικονομικής δραστηριότητας. Επιπλέον, η σωρευτική ανάπτυξη των ετών 2021-2022 αυξάνεται στο 11,7%, 1,6% υψηλότερα σε σχέση με τις προβλέψεις στο ΜΠΔΣ 2022-2025, σηματοδοτώντας ότι κατά το 2022 όχι μόνο αναμένεται να αποκατασταθεί το επίπεδο του εγχώριου προϊόντος του 2019, αλλά αυτό να αυξηθεί περαιτέρω, κατά 1,7%. Χαρακτηριστικό και δομικό στοιχείο της οικονομικής ανάπτυξης δε, που ήδη βρίσκεται σε εξέλιξη, είναι η σημαντική μείωση του ποσοστού ανεργίας, από 16,5% τον Σεπτέμβριο του 2020, σε 13% τον Σεπτέμβριο του 2021.

Παράλληλα, ο Προϋπολογισμός του 2022 εισάγει μια σειρά καινοτομιών που αποσκοπούν στην αύξηση της αποτελεσματικότητας του κράτους, στη βάση δεικτών επίδοσης, στον έλεγχο των δαπανών και εσόδων και στην αύξηση της διαθέσιμης πληροφόρησης και διαφάνειας. Έτσι, παρουσιάζεται – για πρώτη φορά – Προϋπολογισμός Επιδόσεων για όλους τους Φορείς της Κεντρικής Διοίκησης, ενώ εμφανίζονται δείκτες μέτρησης του περιβαλλοντικού αποτυπώματος συγκεκριμένων πολιτικών. Τέλος, παρουσιάζεται και η Λειτουργική Ταξινόμηση των δαπανών της Γενικής Κυβέρνησης.

Αύξηση 4,5% του ΑΕΠ το 2022
Με βάση όλα τα μέχρι σήμερα δεδομένα, το πραγματικό ΑΕΠ της χώρας προβλέπεται να αυξηθεί το 2022 κατά 4,5% έναντι του 2021, με κινητήριους μοχλούς τον διατηρούμενο υψηλό ρυθμό αύξησης της ιδιωτικής κατανάλωσης (3,0% σε ετήσια βάση), τη σημαντική ώθηση των επενδύσεων κατά 21,9% και την περαιτέρω ανάκαμψη των εξαγωγών υπηρεσιών κατά 21%, εν μέσω ανόδου του εξωτερικού τουρισμού. Η αύξηση της πραγματικής ιδιωτικής κατανάλωσης το 2022 αναμένεται να στηριχθεί, πέρα από τη χρήση των συσσωρευμένων αποταμιεύσεων, στην αύξηση της απασχόλησης κατά 2,6%, με το 83,3% των νέων θέσεων εργασίας να αφορά θέσεις μισθωτής απασχόλησης, αλλά και στην αύξηση του ονομαστικού μέσου μισθού κατά 1,1%. Από τις εκτιμήσεις αυτές προκύπτει ώθηση των αμοιβών εξαρτημένης εργασίας κατά 4,1% πάνω από το επίπεδο του 2021. Ο ρυθμός πληθωρισμού αναμένεται μετριοπαθώς θετικός στο σύνολο του 2022 (0,8%), καθώς οι πληθωριστικές τάσεις του 2021 αναμένεται να αρχίσουν να υποχωρούν κατά τη διάρκεια του δεύτερου τριμήνου του 2022, επιτρέποντας όφελος σε όρους πραγματικού μέσου μισθού κατά 0,2% έναντι του 2021 στο σύνολο του έτους.

Αυξημένες δαπάνες σε υγεία και κοινωνική πολιτική
Όσον αφορά στο κρίσιμο πεδίο της Υγείας – το οποίο αποτέλεσε πεδίο έντονης πολιτικής αντιπαράθεσης κυβέρνησης – αξιωματικής αντιπολίτευσης τις προηγούμενες μέρες -, οι δημόσιες δαπάνες θα είναι αυξημένες το 2022, τόσο έναντι του 2021, όσο και του 2019. Πιο συγκεκριμένα, οι συνολικές δαπάνες για την υγεία διαμορφώνονται στα 11,7 δισ. ευρώ για το 2022, ή στο 6,3% του ΑΕΠ, πολύ κοντά στο μέσο ευρωπαϊκό όρο. Ενώ επίσης, οι προσλήψεις στον τομέα της Υγείας θα καλύψουν το 29% των συνολικών διορισμών, εκτιμώνται συνεπώς περίπου στις 6.000 προσλήψεις. Πιο συγκεκριμένα:

  1. Οι δημόσιες δαπάνες για την υγεία είναι αυξημένες το 2022, τόσο έναντι του 2021 όσο και του 2019, φθάνοντας συνολικά σε επίπεδο Γενικής Κυβέρνησης το 2022 στο 6,3% του ΑΕΠ. Οι τακτικές δαπάνες για το Υπουργείο Υγείας, χωρίς τις έκτακτες δαπάνες Covid, ανέρχονται σε 4,52 δισ. ευρώ το 2022 έναντι 4,27 δισ. ευρώ το 2021, αυξημένες δηλαδή κατά 250 εκατ. ευρώ. Για το 2021 πραγματοποιήθηκαν δαπάνες Covid από το Υπουργείο Υγείας, επιπλέον των ανωτέρω, 944 εκατ. ευρώ, ενώ για το 2022 έχουν προβλεφθεί πιστώσεις Covid για την Υγεία 736 εκατ. ευρώ. Συνεπώς, οι συνολικές δαπάνες αναμένεται να ανέλθουν σε 5.257 εκατ. ευρώ το 2022, έναντι 5.217 εκατ. ευρώ το 2021, αυξημένες κατά 40 εκατ. ευρώ. Τα έσοδα των νοσοκομείων, σε δημοσιονομική βάση, ανέρχονται σε 2.689 εκατ. ευρώ το 2022, έναντι 2.675 εκατ. ευρώ το 2021, και αυτό χωρίς τις επιπλέον πιστώσεις για την υγεία που έχουν προβλεφθεί στο ειδικό αποθεματικό.
  2. Οι τακτικές κοινωνικές δαπάνες, χωρίς τις έκτακτες δαπάνες Covid, που ήταν συνδεδεμένες με τα διαδοχικά lockdown, είναι επίσης αυξημένες το 2022. Σύμφωνα με τον κοινωνικό προϋπολογισμό, η δαπάνη των Οργανισμών Κοινωνικής Ασφάλισης αυξάνεται κατά 759 εκατ. ευρώ, από τα 43,29 δισ. ευρώ το 2021 σε 44,05 δισ. ευρώ το 2022, ενώ οι τακτικές δαπάνες του ΟΠΕΚΑ (εξαιρουμένων των δαπανών Covid, πρόγραμμα “Γέφυρα”), αυξάνονται κατά 155 εκατ. ευρώ.
  3. Μέτρα προστασίας των νοικοκυριών από τις ανατιμήσεις έχουν ήδη ληφθεί (μειώσεις φόρων, έκτακτη βοήθεια στους δικαιούχους του ελάχιστου εγγυημένου εισοδήματος, ενισχύσεις στα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις για τους λογαριασμούς ρεύματος, διπλασιασμός του επιδόματος θέρμανσης κ.λπ.) και η κυβέρνηση τονίζει ότι θα συνεχίσει να τα λαμβάνει ανάλογα με την εξέλιξη του φαινομένου.
  4. Τα φορολογικά έσοδα αυξάνονται λόγω της δυναμικής ανάκαμψης που περιλαμβάνεται στο μακροοικονομικό σενάριο. Με βάση τα οικονομικά δεδομένα, όταν αυξάνεται το ΑΕΠ, αυξάνονται καταρχάς οι έμμεσοι φόροι και με χρονική υστέρηση οι άμεσοι φόροι.

Ταμειακά διαθέσιμα 39 – 40 δις. ευρώ
Μια ακόμα παράμετρος που αποτυπώνει την κατάσταση της ελληνικής οικονομίας είναι το γεγονός ότι τα ταμειακά διαθέσιμα παραμένουν σε ασφαλή επίπεδα (περίπου 39-40 δισ. ευρώ), ενώ η ενίσχυση της οικονομικής ανάπτυξης με τη βοήθεια των πρόσθετων πόρων του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας «Ελλάδα 2.0», περιορίζει καθοριστικά τις μακροχρόνιες δημοσιονομικές συνέπειες της πανδημίας, και διασφαλίζει την πορεία αποκλιμάκωσης του δημοσίου χρέους, ως ποσοστού του ΑΕΠ, στα αμέσως επόμενα χρόνια. Το γεγονός ότι υπάρχουν ωστόσο υψηλά ταμειακά διαθέσιμα ωστόσο δεν σημαίνει ότι η κυβέρνηση θα προχωρήσει σε επιπλέον παροχές, δεδομένου του ελλείμματος της οικονομίας, που παραμένει υψηλό, αλλά και των μεγάλων δανειακών υποχρεώσεων που έχει η χώρα.

Άλλωστε, όπως έχει δηλώσει και ο Αναπληρωτής Υπουργός Οικονομικών, Θόδωρος Σκυλακάκης, κοινωνικό μέρισμα δεν μπορεί μια οικονομία να δίνει ενώ έχει έλλειμμα. Μάλιστα, σύμφωνα με τον ίδιο, τα προσεχή χρόνια η χώρα θα πρέπει να ακολουθεί μια συνετή δημοσιονομική πολιτική, δεδομένου ότι από το 2023 ενδέχεται να επανέλθει το Σύμφωνο Σταθερότητας, το οποίο απαιτεί δημοσιονομική πειθαρχία και την παραγωγή πλεονασμάτων. Όσο κι αν έχει ήδη ξεκινήσει στην Ευρωπαϊκή Ένωση μια συζήτηση περί διατήρησης της ρήτρας διαφυγής και το 2023, οι κανόνες κάποια στιγμή θα επανέλθουν και η Ελλάδα δεν θα πρέπει να υπολείπεται πολύ από τους στόχους. Σταδιακά δε, το χρέος της χώρας θα περάσει από τις χώρες-μέλη που το κατέχουν αυτή τη στιγμή, στις αγορές, από τις οποίες θα πρέπει να έχουμε τη δυνατότητα να δανειζόμαστε και μάλιστα με ευνοϊκά επιτόκια. Και για να συμβεί αυτό, η δημοσιονομική τάξη είναι απαραίτητη.

Επενδύσεις-ρεκόρ δεκαετίας
Μετά από πολλά χρόνια που οι επενδύσεις στη χώρα μας κυμαίνονταν σε εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα, πολύ κάτω από τους μέσους όρους των άλλων χωρών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, για την περίοδο 2020-2021 εμφανίζεται μια πραγματική ανατροπή.

Είναι χαρακτηριστικό ότι για το 3ο τρίμηνο του 2021 η ΕΛΣΤΑΤ ανακοίνωσε αύξηση 18,1% των επενδύσεων σε σχέση με το 2020 και 9% των εξαγωγών αγαθών. Το 2022 προβλέπεται να δαπανηθούν συνολικά μέσω του ΠΔΕ μαζί και με τους πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης 11 δισ. ευρώ: 7,8 δισ. ευρώ από το εθνικό και το συγχρηματοδοτούμενο και 3,2 δισ. ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης. Αυτό σημαίνει 11 δισ. ευρώ δημόσιες επενδύσεις που δεν είχαν υπάρξει ποτέ τα τελευταία δέκα χρόνια, μαζί φυσικά με τα χρήματα των δανείων που είναι πρόσθετα του Ταμείου Ανάκαμψης που πάνε αποκλειστικά για ιδιωτικές επενδύσεις.

Προϋπολογισμός 2022: Υψηλότερη ανάπτυξη, αλλά με αστερίσκους…

Στο πλαίσιο της κατάθεσης του Προσχεδίου, ο Υπουργός Οικονομικών, Χρήστος Σταϊκούρας και ο Αναπληρωτής Υπουργός Οικονομικών, Θόδωρος Σκυλακάκης επισήμαναν ότι και ο Προϋπολογισμός του 2022 καταρτίζεται για δεύτερο συνεχόμενο έτος υπό το καθεστώς της αβεβαιότητας που προκαλούν η παγκόσμια υγειονομική κρίση και οι τρέχουσες διεθνείς εξελίξεις στις τιμές, ωστόσο «έχουν ήδη καταγραφεί τα πρώτα θετικά μακροοικονομικά αποτελέσματα, μετά τη σταδιακή υποχώρηση των άμεσων οικονομικών επιπτώσεων της πανδημικής κρίσης», όπως αναφέρουν σε κοινή τους δήλωση.

Πιο συγκεκριμένα, ο ρυθμός ανάπτυξης για το 2021 αναθεωρείται σημαντικά προς τα άνω, από 3,6% που προβλεπόταν στο Μεσοπρόθεσμο Πλαίσιο Δημοσιονομικής Στρατηγικής (ΜΠΔΣ) 2022-2025, σε 6,1%. Όπως εκτιμά το οικονομικό επιτελείο, αυτό σηματοδοτεί ότι σε σχέση με την ύφεση ύψους 8,2% που παρατηρήθηκε το 2020, η οικονομία έχει ήδη καλύψει άνω των 2/3 του απολεσθέντος εγχώριου προϊόντος, εντός μάλιστα ενός έτους, που κατά το πρώτο εξάμηνο υπήρχαν ακόμη σε ισχύ σημαντικά περιοριστικά μέτρα στην άσκηση της οικονομικής δραστηριότητας.

Επιπλέον, η σωρευτική ανάπτυξη των ετών 2021-2022 αυξάνεται στο 10,8%, 0,8% υψηλότερα σε σχέση με τις προβλέψεις στο ΜΠΔΣ 2022-2025, σηματοδοτώντας ότι κατά το 2022 όχι μόνο αναμένεται να αποκατασταθεί το επίπεδο του εγχώριου προϊόντος του 2019, αλλά αυτό να αυξηθεί περαιτέρω, κατά 1,7%. Χαρακτηριστικό και δομικό στοιχείο της οικονομικής ανάπτυξης που ήδη βρίσκεται σε εξέλιξη, είναι η σημαντική μείωση του ποσοστού ανεργίας, από 16,8% τον Ιούλιο του 2020, σε 14,2% τον Ιούλιο του 2021.

Σχολιάζοντας τα παραπάνω, οι δύο υπουργοί ανέφεραν μεταξύ άλλων τα εξής: «Το ανωτέρω αποτέλεσμα δεν οφείλεται, προφανώς, μόνο στην άρση των περιοριστικών μέτρων, αλλά σε μεγάλο βαθμό στην πρωτόγνωρη σε ύψος οικονομική ενίσχυση νοικοκυριών και επιχειρήσεων, που ξεπερνά τα 42 δισ. ευρώ σε ταμειακή βάση, και τα 30 δισ. ευρώ σε δημοσιονομική βάση, την περίοδο 2020-2022. Παράλληλα, τα ταμειακά διαθέσιμα παραμένουν σε ασφαλή επίπεδα. Η πληθώρα παρεμβάσεων, που περιλαμβάνει άνω των 70 κατηγοριών μέτρων, πολλά από τα οποία ανανεώνονταν και βελτιώνονταν σε μηναία βάση, κατάφερε να στηρίξει την οικονομική δραστηριότητα της χώρας, έτσι ώστε να είναι έτοιμη να κάνει το άλμα ανάπτυξης στη μετά-κορονοϊό εποχή. Επίσης, η ανταγωνιστικότητα της οικονομίας ενισχύεται και η χώρα αναβαθμίζεται. Αυτό είναι το αποτέλεσμα της υλοποίησης ενός συνεκτικού και ολοκληρωμένου σχεδίου μεταρρυθμίσεων, σε όλα τα πεδία της δημόσιας σφαίρας, παρά τους περιορισμούς της πανδημίας».

Το οικονομικό επιτελείο εκτιμά ότι «η νέα εποχή ισχυρής και βιώσιμης ανάπτυξης σηματοδοτεί τη στροφή προς ένα οικονομικό μοντέλο περισσότερο εξωστρεφές, ανταγωνιστικό και πράσινο, προς ένα κράτος πιο αποτελεσματικό, με λιγότερη γραφειοκρατία, ψηφιακά αναβαθμισμένο, με δραστικά μειωμένη παραοικονομία, με φορολογικό σύστημα φιλικό προς την ανάπτυξη και ένα ανθεκτικότερο κοινωνικό δίκτυο προστασίας». Και η κοινή δήλωση των δύο υπουργών καταλήγει: «Η Ελλάδα, έχοντας διαθέσιμα νέα χρηματοδοτικά εργαλεία, με αιχμή το Ταμείο Ανάκαμψης και το ΕΣΠΑ 2021-2027, είναι έτοιμη για μια μετάβαση σε νέα εποχή, που συνδυάζει την οικονομική αποτελεσματικότητα με την κοινωνική συνοχή και δικαιοσύνη».

Οι διεθνείς μακροοικονομικές προβλέψεις για το 2022
Η παγκόσμια οικονομική δραστηριότητα βρίσκεται σε φάση ανάκαμψης από την πρωτοφανή οικονομική διαταραχή που προκάλεσε η πανδημία Covid-19, ωστόσο με ρυθμό που εξακολουθεί να είναι ασύμμετρος μεταξύ των οικονομιών και τομέων της οικονομίας. Μετά την ύφεση της παγκόσμιας οικονομίας το 2020 κατά 3,2%, το 2021 και το 2022 αναμένεται ανοδική πορεία κατά 6,0% και 4,9% αντίστοιχα, σύμφωνα με τα στοιχεία της τελευταίας έκθεσης του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (ΔΝΤ), τον Ιούλιο του 2021. Η υιοθέτηση επεκτατικών δημοσιονομικών πολιτικών και οι θετικές επιδράσεις αυτών, η χαλάρωση της νομισματικής πολιτικής και η πρόοδος της πορείας των εμβολιασμών συνέβαλαν σημαντικά στην άμβλυνση των αρνητικών επιπτώσεων της πανδημίας. Ωστόσο η ομαλοποίηση της οικονομικής δραστηριότητας των χωρών απειλείται κυρίως από την αβέβαιη εξέλιξη της διασποράς των νέων μεταλλάξεων της Covid-19 και από μια απότομη απόσυρση των μέτρων στήριξης (cliff effects). Ο ρυθμός ανάκαμψης του παγκόσμιου ΑΕΠ, εκτιμάται ασύμμετρος μεταξύ των χωρών, κυρίως λόγω του διαφορετικού βαθμού πρόσβασης στη διαθεσιμότητα των εμβολίων και στα μέτρα δημοσιονομικής στήριξης. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις οικονομικές προβλέψεις της έκθεσης του Ιουλίου 2021 εκτιμά ρυθμό ανάπτυξης 4,5% το 2022 έναντι 4,8% το 2021, τόσο για την Ευρωζώνη όσο και για την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Σύμφωνα με το Προσχέδιο και τις εκτιμήσεις του οικονομικού επιτελείου, η υλοποίηση επενδύσεων και μεταρρυθμίσεων στο πλαίσιο του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας αναμένεται να στηρίξει την οικονομική ανάκαμψη, συμβάλλοντας στην άμβλυνση των μακροοικονομικών ανισορροπιών. Στο πλαίσιο της υποστηρικτικής δημοσιονομικής πολιτικής, η διατήρηση σε ισχύ της γενικής ρήτρας διαφυγής, η οποία αναβάλει την υποχρέωση των κρατών-μελών να εμφανίζουν μεγάλα πλεονάσματα, θα συμβάλλει στην ανάκαμψη της παγκόσμιας και ευρωπαϊκής οικονομίας. Επίσης, η νομισματική πολιτική αναμένεται να παραμείνει διευκολυντική βραχυπρόθεσμα, εξασφαλίζοντας υποστηρικτικές για την ανάπτυξη χρηματοπιστωτικές συνθήκες. Η συσσώρευση υψηλών αποταμιεύσεων των νοικοκυριών και η αναβαλλόμενη ζήτηση από τους καταναλωτές στην περίοδο της πανδημίας, αναμένεται να εκδηλωθεί με την επιστροφή των νοικοκυριών σε έντονη καταναλωτική δαπάνη. Από την άλλη πλευρά, η εμφάνιση ισχυρής ζήτησης αναμένεται να επιδράσει θετικά στην ανάπτυξη τόσο της ευρωπαϊκής όσο και της παγκόσμιας οικονομίας βραχυπρόθεσμα. Στις προηγμένες οικονομίες αναμένεται κατά μέσο όρο ανάκαμψη 5,6% το 2021 και 4,4% το 2022. Για τις ΗΠΑ, το ΔΝΤ προβλέπει ρυθμό ανάπτυξης 7,0% το 2021 και 4,9% για το 2022, λόγω της προόδου της διάθεσης των εμβολίων και των δημοσιονομικών μέτρων τόνωσης.

Στις αναπτυσσόμενες οικονομίες, σύμφωνα πάντα με το ΔΝΤ, ο ρυθμός αύξησης του πραγματικού ΑΕΠ αναμένεται στο 5,2% το 2022 (αντανακλώντας την εύρωστη ανάκαμψη της Ινδίας κατά 8,5% και της Κίνας κατά 5,7%), μετά από ανάπτυξη 6,3% το 2021. Το ΑΕΠ στις αναδυόμενες αγορές και αναπτυσσόμενες οικονομίες αναμένεται να αυξηθεί το 2022 περισσότερο συγκριτικά με τις προηγμένες οικονομίες, κατά 0,8 ποσοστιαίες μονάδες. Μετά την κατάρρευση που σημειώθηκε στον όγκο του παγκόσμιου εμπορίου αγαθών και υπηρεσιών, λόγω των μέτρων κατά του Covid-19 και των διαταράξεων στις παγκόσμιες αλυσίδες αξίας το 2020, ο όγκος του παγκόσμιου εμπορίου εκτιμάται ότι θα αυξηθεί κατά 9,7% το 2021 και κατά 7,0% το 2022. Η εξωτερική ζήτηση αναμένεται να αυξηθεί κατά 9,2% το 2021 και κατά 5,5% και 3,7% το 2022 και το 2023 αντίστοιχα, λόγω των βελτιωμένων προοπτικών των σημαντικών εμπορικών εταίρων, με αντίστοιχη θετική επίδραση στο παγκόσμιο εμπόριο. Η ανάκαμψη του παγκόσμιου εμπορίου αντανακλά κυρίως τη βελτίωση των παγκόσμιων εφοδιαστικών αλυσίδων, ιδίως στις αναδυόμενες οικονομίες, και την επίδραση της ανακάμπτουσας ζήτησης διαρκών καταναλωτικών αγαθών στις προηγμένες οικονομίες.

Ωστόσο, οι διεθνείς εμπορικές συναλλαγές υπηρεσιών εκτιμάται ότι θα παραμείνουν υποτονικές μεσοπρόθεσμα, εξαιτίας των περιορισμών στις μεταφορές και στον τουρισμό, έως ότου παρατηρηθεί εξασθένιση της πανδημίας. Ο παγκόσμιος πληθωρισμός αναμένεται να υποχωρήσει το 2022 σε 2,1% (από 2,4% το 2021) για τις αναπτυγμένες και σε 4,7% (από 5,4% το 2021) για τις αναδυόμενες και αναπτυσσόμενες οικονομίες. Το ΔΝΤ εκτιμά ότι οι προσωρινές ανισορροπίες που προκάλεσαν την αύξησή του το 2021, σταδιακά θα εξαλειφθούν, και εντός του 2022 ο πληθωρισμός θα επανέλθει στα προ της πανδημίας επίπεδα στις περισσότερες χώρες. Στις προηγμένες οικονομίες, η άνοδος του πληθωρισμού αντανακλά σε μεγάλο βαθμό την ανάκαμψη των τιμών της ενέργειας και άλλων βασικών εμπορευμάτων. Ωστόσο, και σε ορισμένες αναπτυσσόμενες οικονομίες, ο πληθωρισμός αναμένεται να παραμείνει αυξημένος το 2022, κυρίως λόγω συνεχιζόμενων πιέσεων των τιμών στα τρόφιμα. Στην Ευρωζώνη, ο πληθωρισμός αναμένεται να διαμορφωθεί σε 2,2% το 2021 για να υποχωρήσει σε 1,7% το 2022 και 1,5% το 202318. Η μέση τιμή του αργού πετρελαίου εκτιμάται ότι θα υποχωρήσει στα 68,3 δολάρια το βαρέλι το 2022 από 68,7 δολάρια το 2021.

Πανδημία και κλιματική αλλαγή «απειλούν» την παγκόσμια οικονομία
Οι προοπτικές της παγκόσμιας ανάκαμψης επισκιάζονται από δυο μεγάλες παγκόσμιες δοκιμασίες, της υγειονομικής και της κλιματικής κρίσης. Η υγειονομική κρίση παραμένει απειλητική, λόγω της αβέβαιης εξέλιξης του ιού και των μεταλλάξεών του, καθώς ενδέχεται να επιφέρει την επιβολή νέων περιοριστικών μέτρων σε πολλές χώρες, και κυρίως στις αναδυόμενες οικονομίες. Επιπλέον, εκφράζονται ανησυχίες για την πιθανότητα πιο μόνιμων επιπτώσεων («scarring effects »), λόγω της πανδημίας στη συνολική παραγωγικότητα, τη συσσώρευση κεφαλαίου και την απασχόληση. Στους κινδύνους αυτούς προστίθενται οι διαταράξεις των διεθνών εφοδιαστικών αλυσίδων αξίας και η αύξηση των μακροοικονομικών ανισορροπιών. H τρέχουσα αύξηση του πληθωρισμού, παρά τις επιμέρους διαφοροποιήσεις ανά οικονομία, εκτιμάται ότι είναι προσωρινού χαρακτήρα και ότι θα περιοριστεί κυρίως στο 2021, ωστόσο δημιουργεί ανησυχίες για πληθωριστικές πιέσεις μεσομακροπρόθεσμα. Πέραν αυτού, οι πρόσφατοι γεωπολιτικοί και πολιτικοί κίνδυνοι, καθώς και η ενδεχόμενη επιδείνωση της προσφυγικής κρίσης, αποτελούν παράγοντες δυνητικής επιβράδυνσης του προσδοκώμενου ρυθμού ανάκαμψης της παγκόσμιας οικονομίας.

Ελληνική οικονομία: Η κανονικότητα επιστρέφει το 2022
Για την ελληνική οικονομία, το 2022 αναμένεται από το οικονομικό επιτελείο ως έτος επαναφοράς σε συνθήκες κανονικότητας. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του, στο 4ο τρίμηνο του έτους, αναμένεται να έχει ανακτηθεί το σύνολο των ετήσιων απωλειών ΑΕΠ του 2020, με το επίπεδο πραγματικού ΑΕΠ στο τέλος του 2022 να υπερβαίνει το αντίστοιχο επίπεδο του 2019 κατά 1,7%. Πρωτεύοντα παράγοντα για την ώθηση της οικονομικής δραστηριότητας το 2022 αποτελεί το Ελληνικό Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας «Ελλάδα 2.0», με τις πραγματοποιούμενες δαπάνες από τον προϋπολογισμό του, λαμβάνοντας υπόψη και τη χορήγηση δανείων, άνω των 5 δισ. ευρώ ανά έτος ως το τέλος της περιόδου υλοποίησης, το 2025. Ως αποτέλεσμα, εντός του 2022 η υλοποίηση του σχεδίου αναμένεται να προσδώσει στην ελληνική οικονομία επιπλέον 2,9 ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ χωρίς τη συμπερίληψη της μόχλευσης, συμβάλλοντας στη μείωση του μακροχρόνιου επενδυτικού κενού και θέτοντας τις βάσεις για τη διαμόρφωση υψηλών ρυθμών ανάπτυξης μεσοπρόθεσμα, μέσω της συμβολής του σκέλους των μεταρρυθμίσεων.

Άλλος σημαντικός παράγοντας επιτάχυνσης της ανάπτυξης έναντι του 2021 είναι η σταδιακή επιστροφή σε συνθήκες κανονικότητας από υγειονομικής άποψης, στη βάση του υλοποιούμενου προγράμματος εμβολιασμών, η οποία με τη σειρά της θα επιτρέψει την πλήρη ομαλοποίηση της λειτουργίας της αγοράς, αντλώντας επιπλέον οφέλη από τα «κέρδη» της περιόδου της πανδημίας σε όρους ψηφιοποίησης και εξωστρέφειας της οικονομίας.

Η επιστροφή στην κανονικότητα αναμένεται να διευκολύνει την εξομάλυνση των δημοσιονομικών μεγεθών, ενώ παράλληλα σε διεθνές επίπεδο προβλέπεται ότι θα υποστηρίξει την περαιτέρω ανάκαμψη του τουριστικού κλάδου, με τις εισπράξεις από το εξωτερικό να αυξάνονται έναντι του 2021 κατά 60%. Ακόμα, ευνοϊκός παράγοντας για τη διαμόρφωση υψηλού ρυθμού ανάπτυξης το 2022 είναι η έναρξη υλοποίησης ορισμένων μόνιμων αναπτυξιακών μέτρων στη λογική της βελτίωσης του επενδυτικού περιβάλλοντος και της εισοδηματικής ενίσχυσης των νοικοκυριών, όπως είχε σχεδιαστεί πριν την επέλαση της πανδημίας.

Στα μέτρα αυτά περιλαμβάνεται η μείωση του συντελεστή φόρου εισοδήματος νομικών προσώπων από το 24% στο 22%, η παροχή κινήτρων για συνενώσεις και συνεργασίες μεσαίων, μικρών και πολύ μικρών επιχειρήσεων, η θέσπιση φορολογικών κινήτρων για τη χρήση των ηλεκτρονικών συναλλαγών, η κατάργηση του φόρου γονικών παροχών και δωρεών για παροχές και δωρεές έως 800.000 ευρώ και η αύξηση του κατώτατου μισθού σε επίπεδο μεγαλύτερο του 2021 κατά 2,0%. Πέραν των ανωτέρω μέτρων, τον Σεπτέμβριο του 2021 μία ακόμη δέσμη μέτρων ενσωματώθηκε στον πολιτικό σχεδιασμό, προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι επιπτώσεις των παροδικών πληθωριστικών πιέσεων που καταγράφονταν διεθνώς το τρέχον διάστημα, να αποσοβηθεί ο κίνδυνος υστερήσεων στην αγορά εργασίας κατά τη μεταβατική περίοδο μετά την πανδημία και να αποφευχθούν ανισότητες πρόσβασης στην ψηφιακή μετάβαση. Μεταξύ αυτών, συγκαταλέγονται, η προσαυξημένη έκπτωση για δαπάνες που αφορούν σε πράσινη οικονομία/ενέργεια/ψηφιοποίηση, το Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τη νεολαία, με την παροχή κινήτρων για ένταξη των νέων στην αγορά εργασίας («πρώτο ένσημο»), η μείωση του τέλους συνδρομητών κινητής τηλεφωνίας (κατάργηση για τους νέους έως 29 ετών) και η σύσταση ταμείου ενεργειακής μετάβασης για την απομείωση των αυξήσεων στις τιμές του ηλεκτρικού ρεύματος.

Με βάση όλα τα παραπάνω, το πραγματικό ΑΕΠ αναμένεται να αυξηθεί το 2022 κατά 4,5% έναντι του 2021, με κινητήριο μοχλό τον αμείωτο ρυθμό αύξησης της ιδιωτικής κατανάλωσης (2,9% σε ετήσια βάση), τη σημαντική ώθηση των επενδύσεων κατά 23,4% και την περαιτέρω ανάκαμψη των εξαγωγών υπηρεσιών κατά 21%, εν μέσω ανόδου του εξωτερικού τουρισμού. Η αύξηση της πραγματικής ιδιωτικής κατανάλωσης το 2022 αναμένεται να στηριχθεί στην αύξηση της απασχόλησης κατά 2,7%, με το 80,9% των νέων θέσεων εργασίας να αφορά θέσεις μισθωτής απασχόλησης, αλλά και στην αύξηση του ονομαστικού μέσου μισθού κατά 1,1%, η οποία αναμένεται να ωθήσει τις αμοιβές εξαρτημένης εργασίας κατά 4,1% πάνω από το επίπεδο του 2021. Ο ρυθμός πληθωρισμού αναμένεται μετριοπαθώς θετικός στο σύνολο του 2022 (0,8%), επιτρέποντας όφελος σε όρους πραγματικού μέσου μισθού κατά 0,2% σε ετήσια βάση.

Σημαντικός ο ρόλος του Ταμείου Ανάκαμψης
Η επιτάχυνση του ρυθμού πραγματικών επενδύσεων το 2022 στηρίζεται στην υλοποίηση των έργων του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, με άνω του 88% της συνολικής κατανομής επιχορηγήσεων και δανείων για το έτος να κατευθύνονται σε επενδύσεις, εκ των οποίων το 41,6% σε δημόσιες επενδύσεις με υψηλή πολλαπλασιαστική επίδραση. Από την άλλη πλευρά, ο όγκος δημόσιας κατανάλωσης αναμένεται το 2022 να προσαρμοστεί πιο κοντά στα προ πανδημίας επίπεδα, μειούμενος κατά 2,8% σε ετήσια βάση, ενώ το έλλειμμα του εμπορικού ισοζυγίου σε όρους όγκου αναμένεται να επιδεινωθεί κατά 2,4% του ΑΕΠ σε ετήσια βάση, εν μέσω της αύξησης εισαγωγών εξοπλισμού στο πλαίσιο του «Ελλάδα 2.0». Στο τέλος του 2022, όλες οι συνιστώσες της εγχώριας ζήτησης προβλέπεται να ανέρχονται σε επίπεδο υψηλότερο του προ πανδημίας, με την αντίστοιχη τάση στις εισαγωγές αγαθών να μετριάζει το καθαρό όφελος σε όρους όγκου παραγόμενου προϊόντος.

Ωστόσο πέρα από τις προοπτικές ανάκαμψης, δεν λείπουν και οι προκλήσεις. Σύμφωνα με το Υπουργείο Οικονομικών, «αυξημένοι είναι και οι εξωτερικοί κίνδυνοι για την ελληνική οικονομία, δεδομένων των αβεβαιοτήτων που συναρτώνται, πρώτον, με την εξέλιξη της πανδημίας, δεύτερον, με τον τυχόν πιο μόνιμο χαρακτήρα των τρεχουσών πληθωριστικών πιέσεων διεθνώς (που θα ανάγκαζε σε πρόωρη σύσφιξη της επεκτατικής οικονομικής πολιτικής) και τρίτον, με τις γεωπολιτικές εντάσεις και μεταναστευτικές ροές στην ευρύτερη περιοχή της ανατολικής Μεσογείου».

Επιπρόσθετοι εξωγενείς κίνδυνοι για την ελληνική ανάκαμψη διαμορφώνονται δυνητικά από τον κλιματικό παράγοντα. Η όλο και συχνότερη επέλαση φυσικών καταστροφών επιδρά αρνητικά στην ελληνική οικονομία τόσο βραχυπρόθεσμα (όπως το οικονομικό και δημοσιονομικό κόστος των πυρκαγιών του Αυγούστου 2021), όσο και μακροπρόθεσμα, σε όρους διατηρησιμότητας των υψηλών ρυθμών ανάπτυξης και δυνατοτήτων ανάπτυξης του τουριστικού προϊόντος. Αυτός είναι και ο λόγος που η κυβέρνηση τον Σεπτέμβριο προχώρησε στην σύσταση αυτόνομου Υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας με αποστολή τη διαχείριση φυσικών καταστροφών και κρίσεων και την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής. Από το 2022 έως το 2025, ο σχετικός πολιτικός σχεδιασμός προσανατολίζεται στη διαμόρφωση ενός δικτύου πρόληψης και άμεσης αντίδρασης σε φυσικές καταστροφές, με κάλυψη μέρους της χρηματοδότησης από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας και το ΕΣΠΑ.

Από την άλλη πλευρά, ενδογενείς κίνδυνοι για την ευόδωση των οικονομικών προοπτικών του 2022 είναι τα τυχόν εμπόδια στην έγκαιρη υλοποίηση του Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, καθώς και το ενδεχόμενο εμφάνισης υστερήσεων ή «μόνιμων πληγών» από την πανδημία στον παραγωγικό ιστό της οικονομίας και στην αγορά εργασίας, μετά τη λήξη των κυβερνητικών μέτρων οικονομικής ενίσχυσης. Οι παραπάνω κίνδυνοι δημιουργούν ένα περιβάλλον έντονων επισφαλειών για τις μακροοικονομικές και τις δημοσιονομικές προβλέψεις, καθώς κάθε μεταβολή στις συγκεκριμένες εξωτερικές υποθέσεις έχει σημαντική επίδραση στο αποτέλεσμα της προβλεπτικής διαδικασίας.

Τέλος, θα πρέπει να σημειωθεί ότι όλα τα παραπάνω αφορούν προσωρινές προβλέψεις, αφού οι τελικές θα αποτυπωθούν στον τελικό Προϋπολογισμό που θα κατατεθεί στη Βουλή τον Δεκέμβριο. Εάν δεν συμβούν σημαντικές και απρόοπτες εξελίξεις ωστόσο, δεν θα πρέπει να αναμένονται σημαντικές αλλαγές στις προβλέψεις και εκτιμήσεις.

Οικονομία: Γοργή η ανάπτυξη, μεγάλες οι προκλήσεις

Την ίδια στιγμή, η βέλτιστη αξιοποίηση του συνόλου των ευρωπαϊκών εργαλείων και πόρων, τόσο του Ταμείου Ανάκαμψης, όσο και του Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου αποτελούν το μεγάλο στοίχημα που δημιουργεί όχι μόνο προσδοκίες, αλλά και μεγάλες ευθύνες όχι μόνο για την κυβέρνηση, αλλά για το σύνολο του παραγωγικού δυναμικού της χώρας, κράτος, επιχειρηματίες, επιχειρήσεις.

Κατά γενική ομολογία, παρά τις ισχυρές αναταράξεις που προκάλεσε και εξακολουθεί να προκαλεί η πανδημία, η ελληνική οικονομία επέδειξε αξιοσημείωτη αντοχή και δεν έχασε τη δυναμική της στα πεδία των μεταρρυθμίσεων, των διαρθρωτικών αλλαγών και των επενδύσεων. Η κυβέρνηση με τη λήψη υποστηρικτικών μέτρων που ξεπέρασαν τα 41 δισ. ευρώ καθ’ όλη τη διάρκεια της πανδημίας – ποσό που αποτελεί μακράν το μεγαλύτερο που δόθηκε ποτέ για την στήριξη της οικονομίας της χώρας στη σύγχρονη ιστορία της – , αλλά και τον σχεδιασμό των κατάλληλων πολιτικών περιόρισε σε σημαντικό βαθμό τις επιπτώσεις της για επιχειρήσεις και εργαζόμενους, παρά το γεγονός ότι υπήρξαν σοβαρές αστοχίες και ελλείψεις.
Την ίδια στιγμή, μια σειρά πρόδρομων δεικτών της οικονομίας εμπνέουν ρεαλιστική αισιοδοξία για την επίτευξη, αρχικά, ισχυρής ανάκαμψης εφέτος, και, στη συνέχεια, υψηλής και βιώσιμης ανάπτυξης στη μετά-κορονοϊό εποχή.

Συγκεκριμένα και σύμφωνα με το Υπουργείο Οικονομικών:

  • Η ύφεση της οικονομίας συγκρατήθηκε σε χαμηλότερα επίπεδα έναντι των αρχικών προβλέψεων, τόσο το 2020, όσο και στο 1ο τρίμηνο του 2021.
  • Η χώρα εμφάνισε την καλύτερη επίδοση στην Ευρωζώνη σε όρους συγκράτησης της ανεργίας μέσα στην υγειονομική κρίση.
  • Η βιομηχανική παραγωγή κινείται σταθερά ανοδικά.
  • Οι προσδοκίες στη μεταποίηση ενισχύονται.
  • Ο δείκτης οικονομικού κλίματος «σκαρφάλωσε» περίπου στα προ-κορονοϊού επίπεδα.
  • Οι ηλεκτρονικές συναλλαγές συστηματικά υπερβαίνουν αυτές των αντίστοιχων μηνών του 2019 (+25,5% τον Ιούλιο).
  • Οι ταξιδιωτικές αφίξεις είναι υπερδιπλάσιες αυτών της αντίστοιχης περιόδου του 2020.
  • Οι ιδιωτικές καταθέσεις αυξάνονται.
  • Το κόστος δανεισμού στις αγορές χρήματος είναι σταθερά αρνητικό.
  • Το κόστος δανεισμού στις αγορές κεφαλαίου είναι ιστορικά χαμηλό.
  • Η πιστοληπτική ικανότητα της οικονομίας αναβαθμίζεται.
  • Δύο συστημικές τράπεζες ολοκλήρωσαν, επιτυχώς, αυξήσεις μετοχικού κεφαλαίου.
  • Η ανταγωνιστικότητα της οικονομίας, στους σχετικούς παγκόσμιους δείκτες, βελτιώνεται.
  • Σημαντικές διαρθρωτικές αλλαγές και μεταρρυθμίσεις συνεχίζουν να υλοποιούνται. Ενδεικτικά, μόνο τους τελευταίους 3 μήνες υλοποιείται το νέο πλαίσιο για την αντιμετώπιση του ιδιωτικού χρέους, έχει επεκταθεί το επιτυχημένο πρόγραμμα «Ηρακλής» για τη μείωση των μη εξυπηρετούμενων δανείων, ενώ ολοκληρώθηκαν η πρώτη φάση της μεταρρύθμισης του συστήματος αντικειμενικού προσδιορισμού των αξιών των ακινήτων, η μεταβίβαση της «Ελληνικό Α.Ε.», θέτοντας σε τροχιά υλοποίησης το σημαντικό έργο του Ελληνικού και οι διαγωνιστικές διαδικασίες για τα Ναυπηγεία Σκαραμαγκά.

Ανάπτυξη από το 3,6% στο 5,5%
Με τα σημερινά δεδομένα, η επίτευξη του στόχου για οικονομική μεγέθυνση 3,6% το 2021 είναι πλέον «εκτός κάδρου», με τις νεότερες εκτιμήσεις να ανεβάζουν το ποσοστό αυτό στο 5,5% περίπου. Παράλληλα, όλες οι εκτιμήσεις των τελευταίων εβδομάδων, από την Τράπεζα της Ελλάδος, το ΚΕΠΕ, την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το ΙΟΒΕ, τον ΟΟΣΑ, πιστωτικά ιδρύματα και οίκους αξιολόγησης, είναι πολύ πιο αισιόδοξες αναφορικά με την ανάκαμψη της οικονομίας το τρέχον έτος. Όλα αυτά ωστόσο υπό την προϋπόθεση ότι δεν θα υπάρξουν έκτακτα γεγονότα, όπως π.χ. ένα νέο lockdown ελέω πανδημίας ή κάτι άλλο μη αναμενόμενο. Σύμφωνα με τα στοιχεία και τις εκτιμήσεις του οικονομικού επιτελείου, η ανάκαμψη αναμένεται να ενισχυθεί, όπως φαίνεται, από τους εξής παράγοντες:

  1. Την ικανοποιητική πορεία του τουρισμού και την ενδεχόμενη επιμήκυνση της τουριστικής περιόδου – σε συνάρτηση, βέβαια, με τα εγχώρια και διεθνή υγειονομικά δεδομένα,
  2. Τη σταδιακή αύξηση της δαπάνης των νοικοκυριών μετά τη συσσώρευση αποταμιεύσεων στη διάρκεια της πανδημίας,
  3. Την αύξηση των επενδύσεων μέσω της χρηματοδότησης από το Ταμείο Ανάκαμψης και το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο.

Στόχος οι μεταρρυθμίσεις με αναπτυξιακό πρόσημο
Το Υπουργείο Οικονομικών με σειρά πρωτοβουλιών που έχει λάβει στοχεύει στην συνέχιση και στην επέκταση μιας συνεκτικής οικονομικής πολιτικής, με ισχυρό μεταρρυθμιστικό και αναπτυξιακό πρόσημο. Η πολιτική αυτή εδράζεται σε 7 πυλώνες, οι οποίοι είναι:

  • Η συνέχιση ενίσχυσης πληττόμενων νοικοκυριών και επιχειρήσεων και η σταδιακή μετάβαση σε μέτρα επανεκκίνησης της οικονομίας.
  • Η υλοποίηση μιας συνετής δημοσιονομικής πολιτικής, στην κατεύθυνση της περαιτέρω μείωσης φόρων και ασφαλιστικών εισφορών.
  • Η διατήρηση ισχυρών ταμειακών αποθεμάτων, μέσα από την υλοποίηση συνεπούς, έξυπνης και διορατικής εκδοτικής στρατηγικής.
  • Η δημιουργία των κατάλληλων προϋποθέσεων για ισχυρή πιστωτική επέκταση, μέσα και από ένα ισχυρό και υγιές τραπεζικό σύστημα.
  • Η συνέχιση του προγράμματος αποκρατικοποιήσεων, η προώθηση της αξιοποίησης της δημόσιας περιουσίας και η υλοποίηση μεταρρυθμίσεων που θα ενισχύσουν τη διαρθρωτική ανταγωνιστικότητα της οικονομίας.
  • Η ενεργή και υπεύθυνη συμμετοχή της χώρας, όπως γίνεται τα τελευταία δύο χρόνια, στις πρωτοβουλίες για τη νέα ευρωπαϊκή οικονομική αρχιτεκτονική.
  • Η βέλτιστη αξιοποίηση των ευρωπαϊκών χρηματοδοτικών εργαλείων, με «αιχμή» το Ταμείο Ανάκαμψης.

Σύμφωνα με τις προβλέψεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η Ελλάδα το 2022 θα επιτύχει ρυθμό οικονομικής μεγέθυνσης της τάξεως του 6%, με τον μέσο ευρωπαϊκό όρο να βρίσκεται στο 4,5%. Παράλληλα, οι επενδύσεις αναμένεται να αυξηθούν κατά 15% – έναντι αύξησης 5%, κατά μέσο όρο, στην Ευρωζώνη – και οι εξαγωγές να ενισχυθούν κατά 8% – έναντι μηδενικής αύξησης, κατά μέσο όρο, στην Ευρωζώνη. Σημαντικός κινητήριος μοχλός είναι η αξιοποίηση των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης. Πόροι που, ως ποσοστό του ΑΕΠ, είναι περισσότεροι από κάθε άλλο ευρωπαϊκό κράτος-μέλος και ο στόχος είναι να αξιοποιηθούν κατά τον βέλτιστο τρόπο, μέσω της εφαρμογής του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας «Ελλάδα 2.0», ένα σχέδιο που οι ευρωπαϊκοί θεσμοί έχουν χαρακτηρίσει συνεκτικό, εξωστρεφές και ώριμο, ενώ έχει αναγνωριστεί ως ένα από τα καλύτερα, όπως τόνισε ο Πρόεδρος του Eurogroup Paschal Donοhoe κατά την επίσκεψή του στην Αθήνα.

Ο ρόλος του Ταμείου Ανάκαμψης
Ο Υπουργός Οικονομικών, Χρήστος Σταϊκούρας, κατά τη διάρκεια συζήτησης στη Βουλή για την επικύρωση των δύο συμβάσεων που υπέγραψε η χώρα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στο πλαίσιο υλοποίησης του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας «Ελλάδα 2.0», τόνισε ότι πρόκειται για δύο σημαντικές συμβάσεις που μπορούν να αλλάξουν εκ βάθρων την ελληνική οικονομία και το παραγωγικό μοντέλο της χώρας. Όπως είπε χαρακτηριστικά, «με το υπόψη σχέδιο νόμου, κυρώνονται και έχουν την ισχύ νόμου δύο κρίσιμες Συμβάσεις: Η πρώτη αφορά στη Χρηματοδοτική Συνεισφορά προς τη χώρα μας. Η εν λόγω, μη επιστρεπτέα, χρηματοδοτική στήριξη αντιστοιχεί συνολικά σε 17,8 δισ. ευρώ άμεσων επιδοτήσεων, εκ των οποίων 13,5 δισ. ευρώ θα είναι διαθέσιμα για νομική δέσμευση μέχρι 31 Δεκεμβρίου 2022. Επιπλέον, προβλέπεται η δυνατότητα εκταμίευσης ποσού έως 13%, της Χρηματοδοτικής Συνεισφοράς, ως προχρηματοδότηση.

Το ποσοστό αυτό αντιστοιχεί σε 2,3 δισ. ευρώ επιδοτήσεων, τα οποία άμεσα θα αποδοθούν. Η δεύτερη Σύμβαση αφορά στην παροχή στήριξης με χρηματοδοτική διευκόλυνση ύψους έως 12,7 δισ. ευρώ σε δάνεια. Και με τη δανειακή σύμβαση παρέχεται η δυνατότητα εκταμίευσης ποσού έως 13% ως προχρηματοδότηση, το οποίο αντιστοιχεί σε περίπου 1,7 δισ. ευρώ δανειακής στήριξης».
Όπως ανέφερε ο κ. Χ. Σταϊκούρας, «κοινός στόχος της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι όχι μόνο να αναχαιτιστούν οι επιπτώσεις της πρωτόγνωρης, παγκόσμιας υγειονομικής και οικονομικής αυτής περιπέτειας, αλλά και να δομηθεί ένα καλύτερο και βιώσιμο μέλλον».

Και συνέχισε: «Ως έκφραση της βούλησης αυτής, οι όροι τόσο της Σύμβασης Χρηματοδότησης όσο και της Δανειακής Σύμβασης, κρίνονται ως ιδιαίτερα ευνοϊκοί για την Ελλάδα. Εκτός από τη μη επιστρεπτέα χρηματοδότηση που θα λάβει η χώρα μας, θα χρηματοδοτηθεί επιπλέον με ιδιαίτερα χαμηλό κόστος δανεισμού. Κάτι που είναι σήμερα εφικτό, λόγω της κύρωσης της απόφασης για το νέο σύστημα των ιδίων πόρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στην οποία προχώρησε και η Ελλάδα, έγκαιρα, τον Μάρτιο του 2021».

Μεγάλη πρόκληση η υλοποίηση του Σχεδίου «Ελλάδα 2.0»
Ωστόσο οι δυσκολίες είναι πολλές και σύνθετες, καθώς το Ταμείο Ανάκαμψης απαιτεί μεθοδικότητα, ενώ έχει και συγκεκριμένα deadlines τα οποία εάν χαθούν χάνεται και η όλη επένδυση. Σε μια περίοδο μόλις πέντε ετών, η χώρα οφείλει να επιδιώξει και να διασφαλίσει τη μέγιστη δυνατή ωφέλεια από την εισροή του συνόλου των προβλεπόμενων επιδοτήσεων και την παροχή των χαμηλότοκων δανείων. Απαιτείται, επομένως, ένα πλαίσιο που θα επιφέρει τη μικρότερη δυνατή έκθεση σε δημοσιονομικούς ή άλλους κινδύνους και θα διασφαλίζει ότι οι δράσεις που θα χρηματοδοτηθούν από τους πόρους των συμβάσεων θα αποφέρουν ευρύτερα οφέλη για τη χώρα και για το σύνολο της κοινωνίας.

Το Υπουργείο Οικονομικών, τόσο ο Υπουργός Οικονομικών, Χρήστος Σταϊκούρας, όσο και ο Αναπληρωτής Υπουργός Οικονομικών, Θόδωρος Σκυλακάκης, ο άνθρωπος που έχει την υψηλή εποπτεία του Ταμείου Ανάκαμψης και είναι ουσιαστικά εκείνος που το σχεδίασε εξ αρχής, εκτιμούν ότι υπάρχουν οι απαραίτητοι σχετικοί μηχανισμοί διακυβέρνησης που έχουν συσταθεί για την υποστήριξή του.

Σύμφωνα με το ΥΠΟΙΚ, οι λόγοι είναι συγκεκριμένοι:
1ον: Το Σχέδιο εδράζεται σε όρους οικονομικής αποτελεσματικότητας και κοινωνικής ανταποδοτικότητας και έχει καταρτιστεί για να καλύψει το μεγάλο κενό σε επενδύσεις, παραγωγικότητα, εθνικό προϊόν και απασχόληση.

2ον: Το «Ελλάδα 2.0» έχει σχεδιαστεί για να λειτουργεί σε συνάφεια και συμπληρωματικά με το νέο Εταιρικό Σύμφωνο για την Προγραμματική Περίοδο 2021 – 2027, τα τομεακά και περιφερειακά επιχειρησιακά προγράμματά του. Υπενθυμίζεται ότι η Ελλάδα έγινε η πρώτη ευρωπαϊκή χώρα της οποίας εγκρίθηκε, από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το Εταιρικό Σύμφωνο. Για κάθε ένα ευρώ που θα αποδίδουμε ως χώρα στην Ευρώπη, έχουμε τη δυνατότητα να λαμβάνουμε 4,6 ευρώ, μέσω του Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου και του Ταμείου Ανάκαμψης, ενώ μέχρι σήμερα λαμβάναμε, στην καλύτερη των περιπτώσεων, 2,9 ευρώ.

3ον: Οι πόροι δεν πρόκειται να υποκαταστήσουν τακτικές δαπάνες του κρατικού προϋπολογισμού, ούτε να χρησιμοποιηθούν για δράσεις, η υλοποίηση των οποίων προϋποθέτει δημόσιες δαπάνες που εκτείνονται μετά τη λήξη της περιόδου χρηματοδότησης.

4ον: Μέσω της διοχέτευσης των πρόσθετων κεφαλαίων που θα αντληθούν από τον δανεισμό σε στοχευμένες δράσεις και πολιτικές βιώσιμης ανάκαμψης, θα αποφευχθούν περαιτέρω πιέσεις στον Κρατικό Προϋπολογισμό.

5ον: Το «Ελλάδα 2.0» καταρτίστηκε με στόχο τη βέλτιστη και ταχύτερη δυνατή εκταμίευση και αξιοποίηση των πόρων. «Λαμβάνοντας υπόψη το απαιτητικό πλαίσιο διεξαγωγής των εκταμιεύσεων, η συνεκτικότητα στον σχεδιασμό των δράσεων του Ελληνικού Σχεδίου, η αρτιότητα της κοστολόγησής του και η ουσιαστική συμμετοχή των φορέων των Υπουργείων στον σχεδιασμό του, συνιστούν εκείνα τα στοιχεία που θα επιτρέψουν τη γρήγορη και αποτελεσματική απορρόφηση των πόρων» επισήμανε χαρακτηριστικά ο Χρ. Σταϊκούρας.

6ον: Στο πλαίσιο της στρατηγικής διακυβέρνησης στο Υπουργείο Οικονομικών έχουν συσταθεί και λειτουργούν η Ειδική Υπηρεσία Συντονισμού του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας και οι απαραίτητοι συνοδευτικοί διοικητικοί μηχανισμοί, για τον αποτελεσματικό συντονισμό της υλοποίησης του Εθνικού Σχεδίου και την έγκαιρη απορρόφηση και αξιοποίηση των πόρων από τον Μηχανισμό Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.

Ταμείο Ανάκαμψης

Η χώρα μας έχει ζητήσει στήριξη ύψους 30,5 δισ. ευρώ από το RRF (Recovery and Resilience Facility), τον θεμέλιο λίθο Ταμείου Ανάκαμψης
– 17,8 δισ. ευρώ σε επιχορηγήσεις και 12,7 δισ. ευρώ σε δάνεια. Η πρώτη εκταμίευση θα αφορά προχρηματοδότηση 13% επί του συνολικού ποσού – 3,965 δισ. ευρώ.

Μοοdy’s: Ώθηση 1% στο ΑΕΠ ετησίως και σωρευτική μείωση του δείκτη χρέους προς ΑΕΠ κατά 14,5%, την επόμενη 5ετία
Την ίδια στιγμή, η Moody’s έρχεται να επιβεβαιώσει αυτό που έχει γίνει πλέον ξεκάθαρο, ότι το Ταμείο Ανάκαμψης αποτελεί μια μοναδική ευκαιρία για τη χώρα μας να αλλάξει το παραγωγικό της μοντέλο, να εκσυγχρονίσει την οικονομία της και να διαμορφώσει ένα υγιές επενδυτικό περιβάλλον, όπου πέρα από τις επενδύσεις, θα εφαρμοστούν δεκάδες μεταρρυθμίσεις οι οποίες στην πλήρη τους εξέλιξη θα διαμορφώσουν ένα παραγωγικό μοντέλο που θα μπορεί να παράγει σταθερά πλούτο για επιχειρήσεις, εργαζόμενους και φυσικά φορολογικά έσοδα για το κράτος. Σύμφωνα λοιπόν με την Moody’s, η πλήρης απορρόφηση και αποτελεσματική αξιοποίηση των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης αναμένεται να δώσει ώθηση 1% στην ανάπτυξη του ΑΕΠ ετησίως και σωρευτική μείωση του δείκτη χρέους προς ΑΕΠ κατά 14,5%, μέσα στην επόμενη επταετία. Όπως αναφέρει ο οίκος, η Ελλάδα, η Ιταλία, η Πορτογαλία και η Ισπανία θα λάβουν σχεδόν το 50% των επιχορηγήσεων και δανείων του Ταμείου Ανάκαμψης και οι πόροι αυτοί μαζί με τα κονδύλια από τον προϋπολογισμό της Ε.Ε. θα επιταχύνουν τις επενδύσεις, ενισχύοντας έτσι την ανάπτυξη, μειώνοντας το χρέος και βελτιώνοντας τις συνθήκες εξυπηρέτησής του. Πιο αναλυτικά, η Moody’s προβλέπει ότι η ετήσια αύξηση της χρηματοδότησης της Ε.Ε. σε αυτές τις χώρες θα κινηθεί στο 1,9% του ΑΕΠ κατά μέσον όρο το 2021-27, με την Ελλάδα να σημειώνει τη μεγαλύτερη αύξηση, κατά 2,5%. Αυτή η εξέλιξη, όπως επισημαίνει, θα διπλασιάσει τις δημόσιες επενδύσεις κατά τα επόμενα πέντε χρόνια, έπειτα από μια δεκαετία χαμηλών επενδύσεων μετά την οικονομική κρίση και την κρίση χρέους της Ευρωζώνης. Η πλήρης απορρόφηση των πόρων θα βελτιώσει σημαντικά και τα πιστωτικά προφίλ των κρατών αυτών. Η πλήρης χρήση της χρηματοδότησης της Ε.Ε. θα δώσει στην περιφέρεια περαιτέρω ώθηση του ΑΕΠ σε μέσο όρο το διάστημα 2021-2027 της τάξης του 0,7%, με την Ελλάδα να ξεχωρίζει καθώς το ελληνικό ΑΕΠ αναμένεται να ενισχυθεί κατά 1% ετησίως την επόμενη επταετία. Παράλληλα, η Moody’s υπογραμμίζει πως η υψηλότερη ανάπτυξη, η αύξηση των κρατικών εσόδων και η χαλάρωση των μέτρων δημοσιονομικής στήριξης θα οδηγήσουν, επίσης, σε μείωση των δεικτών δημόσιου χρέους προς το ΑΕΠ. Για το σύνολο των χωρών της περιφέρειας αυτή η μείωση τοποθετείται στο 8,2% κατά μέσον όρο έως το 2027, ενώ η Ελλάδα ξεχωρίζει και εδώ, καθώς εκτιμάται ότι η μείωση του χρέους/ΑΕΠ θα κινηθεί στο 14,5% στην επταετία. Τα φθηνότερα δάνεια που διατίθενται στο πλαίσιο των κεφαλαίων ανάκαμψης θα στηρίξουν τη βιωσιμότητα και τις συνθήκες εξυπηρέτησης του χρέους των χωρών αυτών, όπως τονίζει.

Συγκροτείται Κυβερνητική Επιτροπή Συμβάσεων Στρατηγικής Σημασίας
ΤΤη σημασία της επιτυχίας του όλου εγχειρήματος δείχνει να έχει αντιληφθεί η ελληνική κυβέρνηση, η οποία σε πρόσφατο υπουργικό συμβούλιο ενέκρινε την συγκρότηση Κυβερνητικής Επιτροπής Συμβάσεων Στρατηγικής Σημασίας, η οποία θα ασχολείται με συμβάσεις που αφορούν κυρίως έργα μέσω χρηματοδότησης από το Ταμείο Ανάκαμψης και το ΕΣΠΑ. Ιδιαίτερα σημαντικό δε είναι το γεγονός ότι στην εν λόγω επιτροπή επικεφαλής θα τεθεί ο ίδιος ο Πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης, με αναπληρωτή τον Υπουργό Υποδομών Κώστα Καραμανλή. Τα υπόλοιπα μέλη της Επιτροπής θα είναι οι Υπουργοί Οικονομικών, Ανάπτυξης & Επενδύσεων, Εσωτερικών, Δικαιοσύνης, Πολιτισμού & Αθλητισμού, Περιβάλλοντος & Ενέργειας, Ψηφιακής Διακυβέρνησης, Επικρατείας αρμόδιος για τον συντονισμό του κυβερνητικού έργου, ο Αναπληρωτής Υπουργός Οικονομικών και ο υφυπουργός στον Πρωθυπουργό, αρμόδιος για τον συντονισμό του κυβερνητικού έργου. Τέλος, στις συνεδριάσεις της Επιτροπής μπορεί να συμμετέχει χωρίς δικαίωμα ψήφου οιοδήποτε μέλος της Κυβέρνησης για Σύμβαση που εμπίπτει στην αρμοδιότητά του. Για την υποβοήθηση του έργου της Κυβερνητικής Επιτροπής προτείνεται εξάλλου η συγκρότηση ολιγομελούς Επιτροπής κυβερνητικών στελεχών, που θα αποτελείται από τον Γενικό Γραμματέα Συντονισμού της Προεδρίας της Κυβέρνησης ως Συντονιστή, τον Γενικό Γραμματέα Υποδομών ως αναπληρωτή, τον Γενικό Γραμματέα Οικονομικής Πολιτικής, τον Γενικό Γραμματέα Δημοσίων Επενδύσεων και ΕΣΠΑ, καθώς και τον διοικητή της Ειδικής Υπηρεσίας Συντονισμού Ταμείου Ανάκαμψης.
Η Επιτροπή θα συντάσσει εισηγήσεις αξιολόγησης των προτάσεων που υποβάλλονται, θα παρακολουθεί την εξέλιξη του Προγράμματος, και θα μεριμνά για τη συλλογή όλων των στοιχείων και πληροφοριών που είναι αναγκαία για την αξιολόγηση και «προτεραιοποίηση» των συμβάσεων. Επίσης, μπορεί να απευθύνεται στις αρμόδιες υπηρεσίες των δικαιούχων, καθώς και στις αρμόδιες διαχειριστικές αρχές και φορείς, οι οποίοι οφείλουν να παρέχουν σε αυτήν όλα τα απαραίτητα στοιχεία, χωρίς καθυστέρηση. Παράλληλα, θα συντάσσει και θα υποβάλλει στην Κυβερνητική Επιτροπή Συμβάσεων Στρατηγικής Σημασίας, σε εξαμηνιαία βάση, έκθεση προόδου των εργασιών της.

Ε.Ε.: Δημιουργεί Ευρωπαϊκή Εισαγγελία για τον έλεγχο των κεφαλαίων του Ταμείου Ανάκαμψης
Αντίστοιχες κινήσεις θωράκισης της αποτελεσματικότητας του Ταμείου Ανάκαμψης σχεδιάζει και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η οποία πριν λίγες μέρες ανακοίνωσε την έναρξη της λειτουργίας της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας (EPPO), λίγο πριν ξεκινήσει η διάθεση κονδυλίων του Ταμείου. Σύμφωνα με πληροφορίες, πρόκειται για έναν νεοσύστατο οργανισμό της Ε.Ε., πλήρως ανεξάρτητο, «που θα προχωρήσει στην ενίσχυση της προστασίας του προϋπολογισμού της Ε.Ε. και θα παρακολουθεί στενά την εφαρμογή του NextGenerationEU για να διασφαλίσει ότι τα κεφάλαιά του, ύψους 750 δισ. ευρώ, θα φτάσουν στην οικονομία και στους πολίτες της ΕΕ», αναφέρει στην ανακοίνωσή της η επιτροπή και τονίζει ότι «από σήμερα, οι πολίτες έχουν τη δυνατότητα να αναφέρουν απευθείας στο EPPO τυχόν ύποπτες περιπτώσεις απάτης που αφορούν κοινοτικά κονδύλια». Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία θα έχει έδρα το Λουξεμβούργο και τη συνθέτουν 22 εισαγγελείς, ένας από κάθε κράτος-μέλος. Ωστόσο, από τις 27 χώρες της Ε.Ε., η Ουγγαρία, η Πολωνία, η Ιρλανδία, η Σουηδία και η Δανία δεν συμμετέχουν, ενώ η Σουηδία ζήτησε να ενταχθεί το 2022.

Ε.Ε.: Ιστορική εξέλιξη η έκδοση κοινού χρέους
Η δημιουργία του Ταμείου Ανάκαμψης από την Ευρωπαϊκή Ένωση και η τεράστια σημασία του για την ανάπτυξη της ευρωπαϊκής οικονομίας οδήγησαν σε μια ιστορική εξέλιξη την Ένωση, η οποία αφορά στην έκδοση κοινού χρέους με στόχο να χρηματοδοτηθεί το Ταμείο, ώστε να ξεπεραστεί ο οικονομικός αντίκτυπος της πανδημίας. Στο πλαίσιο αυτό, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε ότι θα εκδώσει περίπου 80 δισεκατομμύρια ευρώ σε μακροπρόθεσμα ομόλογα, έκδοση που αναμένεται να συμπληρωθεί από δεκάδες δισεκατομμύρια βραχυπρόθεσμων αξιόγραφων της Ε.Ε. για την κάλυψη των υπόλοιπων χρηματοδοτικών απαιτήσεων. Το ακριβές ποσό τόσο των ευρωομολόγων (EU-Bonds), όσο και των χρεογράφων (EU-Bills) θα εξαρτηθεί από τις ακριβείς ανάγκες χρηματοδότησης και η Επιτροπή θα αναθεωρήσει την πρόσφατη αξιολόγηση το φθινόπωρο. Στόχος είναι η Επιτροπή να είναι σε θέση να χρηματοδοτήσει το δεύτερο εξάμηνο του έτους όλες τις προγραμματισμένες επιχορηγήσεις και δάνεια προς τα κράτη-μέλη, στο πλαίσιο του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (RRF), καθώς και να καλύψει τις ανάγκες των πολιτικών της Ε.Ε. που λαμβάνουν χρηματοδότηση από το NextGenerationEU. Το πρώτο χρεόγραφο (EU-Bills) θα εκδοθεί τον Σεπτέμβριο όταν τεθεί σε λειτουργία η πλατφόρμα δημοπρασιών της Ε.Ε.
Όπως είπε ο Επίτροπος αρμόδιος για τον Προϋπολογισμό, Γιοχάνες Χαν, «κάνουμε ένα ακόμη βήμα μπροστά στις προετοιμασίες για την πρώτη πράξη δανεισμού για τη χρηματοδότηση της συλλογικής ανάκαμψης μέσω του NextGenerationEU. Εκδίδοντας περίπου 80 δισεκατομμύρια ευρώ μακροπρόθεσμων ομολόγων και χρησιμοποιώντας πρόσθετους βραχυπρόθεσμους λογαριασμούς φέτος, θα καταφέρουμε να καλύψουμε τις πιο επείγουσες ανάγκες των κρατών μελών και να τα θέσουμε στο δρόμο προς μια βιώσιμη ανάκαμψη και μια πράσινη, ψηφιακή και ανθεκτική Ευρώπη». Να σημειωθεί στο σημείο αυτό ότι για τη χρηματοδότηση του NextGenerationEU, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα δανειστεί από τις κεφαλαιαγορές έως 750 δισεκατομμύρια ευρώ σε τιμές 2018 ή έως περίπου 800 δισεκατομμύρια ευρώ σε τρέχουσες τιμές. Σε όγκο δανεισμού αυτό μεταφράζεται κατά μέσο όρο περίπου σε 150 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως, μεταξύ του 2021 και του 2026, εξέλιξη που αναμένεται να καταστήσει την Ε.Ε. έναν από τους μεγαλύτερους εκδότες σε ευρώ.

Θόδωρος Σκυλακάκης, Αναπληρωτής Υπουργός Οικονομικών

«Στην λογική του “first-in-first-out”»
Με αυτόματες και ταχύτατες διαδικασίες μέσω κυρίως του τραπεζικού συστήματος (εθνικού και ευρωπαϊκού), θα αξιολογούνται τα επενδυτικά έργα που θα χρηματοδοτηθούν από τους πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης, υπογράμμισε ο Aναπληρωτής υπουργός Οικονομικών Θεόδωρος Σκυλακάκης, στο πρόσφατο “Fin Forum 2021, Shaping the future of banking & finance”. Ο Θ. Σκυλακάκης κάλεσε τους επενδυτές που έχουν προετοιμάσει επιχειρηματικά σχέδια, στους επιλέξιμους κλάδους, να ξεκινήσουν άμεσα τις διαδικασίες αξιολόγησης με τις τράπεζες, καθώς θα τηρηθεί ο κανόνας “first-in-first-out” (FIFO). Όπως διευκρίνισε, η σχετική νομοθεσία για την επιλεξιμότητα και τις προδιαγραφές θα έχει ολοκληρωθεί μέχρι τον Ιούνιο, επομένως, οι επενδυτές δεν έχουν καιρό για καθυστέρηση. Συνεπώς, “είναι ρεαλιστικός ο στόχος να δούμε τις πρώτες εκταμιεύσεις εντός του καλοκαιριού”, δήλωσε. Εξάλλου, τα χρήματα του Ταμείου Ανάκαμψης δεν πρόκειται να εισρεύσουν μαζικά, αλλά σταδιακά, για λόγους δημοσίου χρέους. Στόχος είναι να υπάρξει εμπροσθοβαρής χρηματοδότηση αν και το πρόγραμμα θα είναι ανοικτό για τρία με τέσσερα χρόνια. Αναφερόμενος στη διαδικασία αξιολόγησης και χρηματοδότησης, ο Θ. Σκυλακάκης διευκρίνισε ότι από τη στιγμή που έχουν καθοριστεί τα επιλέξιμα σχέδια και δεν θα γίνεται υπέρβαση των προβλεπόμενων για την επένδυση ποσοστών κρατικών ενισχύσεων, η τελική αξιολόγηση και δανειοδότηση θα γίνεται μέσω του τραπεζικού συστήματος. Ο μηχανισμός προβλέπει την ενίσχυση επενδυτικών έργων με επιλεξιμότητες την πράσινη ενέργεια, τον ψηφιακό μετασχηματισμό, την έρευνα και ανάπτυξη, αλλά και την αναβάθμιση επιχειρηματικών στρατηγικών μέσω εξαγορών, συγχωνεύσεων και συνεργασιών ώστε να αυξηθεί το μέγεθος και η ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων. Σε ό,τι αφορά στα ποσοστά ενίσχυσης, το δάνειο μηδενικού επιτοκίου θα ανέρχεται σε 30-50%, η ίδια συμμετοχή σε τουλάχιστον 20% και το υπόλοιπο από ποσοστό θα καλύπτεται από τις τράπεζες.

Νίκος Μαντζούφας, Διοικητής της Ειδικής Υπηρεσίας του Ταμείου Ανάκαμψης

«Ο πρώτος λόγος στις τράπεζες, για να μην έχουμε επενδύσεις-κουφάρια»
Για το Ταμείο Ανάκαμψης και το πως αυτό θα χρηματοδοτήσει επενδύσεις στην Ελλάδα μίλησε στο ίδιο Forum και ο Διοικητής της Ειδικής Υπηρεσίας του Ταμείου, Νίκος Μαντζούφας. Στην ερώτηση για το πώς θα λειτουργήσει το Ταμείο, ο Ν. Μαντζούφας τόνισε πως «φιλοδοξεί να είναι και θα είναι ένα διαφανές πρόγραμμα τόνωσης των επενδύσεων στην Ελλάδα». Συμπλήρωσε πως η χώρα μέσω του Ταμείου θα έχει να διαχειριστεί 31 δισ. ευρώ πρόσθετους πόρους που θα ελέγχονται, σηματοδοτώντας μία λογοδοσία απέναντι στη κοινωνία και στους θεσμούς. Πώς όμως το δημόσιο θα «τρέξει» ένα τόσο μεγάλο project όταν έχει αργήσει να ολοκληρώσει τον δικό του μετασχηματισμό; Η απάντηση του Ν. Μαντζούφα ήταν σαφής.: «Ξέρουμε ότι είναι ένα μεγάλο στοίχημα στο οποίο θα υπάρξουν και προβλήματα ωστόσο, παρατηρούμε τρομερή επιτάχυνση στη ψηφιοποίηση του κράτους π.χ. στις πολεοδομίες, στην ΑΑΔΕ, στο πρόγραμμα εμβολιασμού». Ο Διοικητής του Ταμείου μίλησε ακόμα για τη διαφάνεια που θα διέπει τα επενδυτικά προγράμματα του Ταμείου Ανάκαμψης λέγοντας πως τον πρώτο και τον τελευταίο λόγο θα έχουν οι τράπεζες, στις οποίες παραχωρήθηκαν τα 13 από τα 18 δισ. ευρώ του Ταμείου. Τα χρήματα αυτά θα διακινούνται από τις τράπεζες για επενδυτικά σχέδια, που οι ίδιες θα ελέγχουν. «Παραχωρούμε την πλήρη δικαιοδοσία στις τράπεζες που θα αξιολογούν την επένδυση γιατί στόχος είναι οι επενδύσεις να μην καταλήξουν κουφάρια» σημείωσε. Τέλος, ανακοίνωσε πως οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις θα λάβουν σε μορφή επιδοτήσεων τουλάχιστον 1,5 δισ. ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης.

Εθνικό Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας “Ελλάδα 2.0”

Tο Εθνικό Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας “Ελλάδα 2.0” ή αλλιώς Ταμείο Ανάκαμψης όπως έχει επικρατήσει να λέγεται, περιλαμβάνει 106 επενδυτικά προγράμματα και 67 μεταρρυθμίσεις που περιγράφονται και κοστολογούνται με ακρίβεια σε 4.104 σελίδες. Το Σχέδιο που κατατέθηκε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αναμένεται να εγκριθεί εντός των επόμενων δύο μηνών.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Επιτροπής, η χώρα μας έχει αποσπάσει τους περισσότερους πόρους, κατά κεφαλήν, στην Ευρώπη από το Ταμείο Ανάκαμψης και ήταν η δεύτερη χώρα που κατέθεσε το τελικό της σχέδιο έγκαιρα αλλά και απολύτως ολοκληρωμένα. Κι αυτό διότι πριν την κατάθεσή του είχαν προηγηθεί δεκάδες συναντήσεις των ελλήνων αξιωματούχων που έχουν την ευθύνη του Σχεδίου – υπό την διοίκηση του Αναπληρωτή Υπουργού Οικονομικών Θόδωρου Σκυλακάκη –, με τα αρμόδια θεσμικά όργανα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Ο Θόδωρος Σκυλακάκης σχολιάζοντας την κατάθεση του Σχεδίου στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή δήλωσε τα εξής: «Το πρώτο βήμα έγινε.

Τώρα ακολουθεί το ακόμα δυσκολότερο έργο της απορρόφησης των τεράστιων πόρων του Ταμείου, που θα επιτρέψει στη χώρα να πραγματοποιήσει όχι απλώς μια δυναμική ανάκαμψη, αλλά να μπει σε μια μόνιμη μακροχρόνια πορεία ανάπτυξης και αλλαγής του παραγωγικού της μοντέλου, προς όφελος ολόκληρης της ελληνικής κοινωνίας. Το σχέδιό μας έχει την ωριμότητα που μας επιτρέπει από αύριο κιόλας να ξεκινήσουμε τα έργα και τις επενδύσεις του Ταμείου, με δικούς μας πόρους, μέχρι να φτάσουν τα χρήματα του Ταμείου, μετά την έγκριση του σχεδίου μας που προβλέπεται θεσμικά να γίνει μέχρι τα μέσα του καλοκαιριού. Η πρόκληση είναι τεράστια, αλλά η ευκαιρία για την Ελλάδα μοναδική».

Οι 5 βασικές παράμετροι που θα κάνουν τη διαφορά
Ο Αναπληρωτής Υπουργός Οικονομικών, κατά την παρουσίαση των δράσεων του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης & Ανθεκτικότητας, “Ελλάδα 2.0” στις αρμόδιες Επιτροπές της Βουλής προκειμένου να ενημερωθούν τα μέλη τους, είχε σταθεί στα ευρύτερα οφέλη που θα έχουν οι Έλληνες πολίτες από την υλοποίησή του και την πραγματοποίηση συνολικών επενδύσεων ύψους 57 δισ. ευρώ.

Κατά τη διάρκεια της παρουσίασης, στάθηκε σε 5 παραμέτρους: Στο επενδυτικό κενό που παρουσιάζει η χώρα για περισσότερα από δέκα χρόνια, στη σημασία των δανείων του Ταμείου Ανάκαμψης για τη στήριξη των ιδιωτικών επενδύσεων, στο σημαντικό ύψος (1,5 δισ. ευρώ) των επιδοτήσεων που αφορούν στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, στα ευρύτερα οφέλη που θα έχουν οι Έλληνες πολίτες από την επιτυχή υλοποίηση και εφαρμογή του Σχεδίου, καθώς και στα καλά μηνύματα που έρχονται από το εξωτερικό -κυρίως προερχόμενα από τους ευρωπαϊκούς θεσμούς- για το ελληνικό Εθνικό Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.

Όπως ανέφερε ο Αναπληρωτής Υπουργός Οικονομικών, η Ελλάδα αποκλίνει από την υπόλοιπη Ε.Ε. για πάνω από τρεις δεκαετίες και ακόμη περισσότερο την τελευταία δεκαετία, αφού την περίοδο 1981-2019, ο μέσος ετήσιος ρυθμός αύξησης του κατά κεφαλήν πραγματικού ΑΕΠ ήταν κατά μέσο όρο μόλις 0,6%. Σε όρους πραγματικού κατά κεφαλήν ΑΕΠ, το 2019 η Ελλάδα υπολειπόταν του μέσου όρου της ευρωζώνης κατά 43,2%.

«Ο κύριος λόγος της απόκλισης είναι το επενδυτικό κενό, το έλλειμμα επενδύσεων» τόνισε ο Θόδωρος Σκυλακάκης, αναφέροντας ότι μεταξύ 2010 και 2019, οι επενδύσεις (ακαθάριστος σχηματισμός παγίου κεφαλαίου) υπολειπόταν από το μέσο όρο της ζώνης του ευρώ κατά 9% του ΑΕΠ ετησίως ή αθροιστικά κατά 162 δισ. ευρώ. «Αν δεν λύσουμε το πρόβλημα του επενδυτικού κενού, κανένα άλλο πρόβλημα –ανεργία, μισθοί, εισοδήματα ανάπτυξη, δημόσιο και ιδιωτικό χρέος- δεν μπορεί να λυθεί ικανοποιητικά» επισήμανε χαρακτηριστικά.

Όπως είπε, το επενδυτικό κενό και το έλλειμμα επενδύσεων οφείλεται σε τρεις λόγους. Καταρχήν στην υπερφορολόγηση της εργασίας και του κεφαλαίου, θέμα που ήδη η κυβέρνηση ξεκίνησε να αντιμετωπίζει μειώνοντας προ και στη διάρκεια της πανδημίας ασφαλιστικές εισφορές και φορολογία. Δεύτερος λόγος το σημαντικά υψηλότερο κόστος δανεισμού (190 μονάδες βάσης) των ελληνικών επιχειρήσεων σε σχέση με τον μέσο όρο της E.E., και τρίτος τα έμμεσα εμπόδια στις επενδύσεις – χωροταξικά, πολεοδομικά, αδειοδοτήσεις, καθυστέρηση δικαιοσύνης, πολυνομία, μη ψηφιακό κράτος, γραφειοκρατία – , η αντιμετώπισή των οποίων αποτελεί κύριο στόχο του “Ελλάδα 2.0”.

Τόνισε δε ότι το επενδυτικό κενό και το έλλειμμα επενδύσεων σημαίνει έλλειψη ανταγωνιστικότητας και παραγωγικότητας, λιγότερες θέσεις εργασίας, υψηλή ανεργία, χαμηλούς μισθούς, ασθενικές επιχειρήσεις, παρωχημένες τεχνολογίες. «Όλα αυτά οδηγούν με μαθηματική ακρίβεια στη συνέχιση του επενδυτικού κενού. Χωρίς επενδύσεις δεν υπάρχει ανάπτυξη, μόνο φτωχοποίηση», τόνισε χαρακτηριστικά.

Ο Θόδωρος Σκυλακάκης, στάθηκε ιδιαίτερα στο θέμα της αξιοποίησης των δανείων, τα οποία λόγω υψηλού χρέους και δημοσιονομικών στόχων, μπορούν να χρησιμοποιηθούν μόνο για ιδιωτικές επενδύσεις. «Αναπόφευκτο κριτήριο για την επιστροφή των χρημάτων στον φορολογούμενο είναι να έχουμε φερέγγυους επενδυτές» επισήμανε, υπογραμμίζοντας ότι τα δάνεια αφορούν κάθε επιχείρηση «αρκεί αυτή να θέλει και να μπορεί να κάνει μόνη της ή με βοήθεια (π.χ. με συνεργασίες, συγχωνεύεις κ.λπ.), πραγματικές επενδύσεις στις οποίες να βάζει χρήματα και να αναλαμβάνει ρίσκο. Τα δάνεια αυτά λειτουργούν συμπληρωματικά στο μεγάλο πρόγραμμα επιδοτήσεων του “Ελλάδα 2.0” για μικρομεσαίες επιχειρήσεις ύψους 1,5 δισ. ευρώ».

Σε σχέση με τα ευρύτερα οφέλη που θα έχουν οι Έλληνες πολίτες από την υλοποίηση του “Ελλάδα 2.0” και την πραγματοποίηση συνολικών επενδυτικών πόρων ύψους 57 δισ. ευρώ, ο Αναπληρωτής Υπουργός Οικονομικών επισήμανε: «Ο εκσυγχρονισμός των Νοσοκομείων και των υπηρεσιών τους αφορά κάθε Έλληνα – μόνο οι χρόνιοι πάσχοντες που χρειάζονται κάθε χρόνο το σύστημα υγείας φθάνουν τα 4,5 εκατ. πολίτες –, ενώ η υλοποίηση του μεγαλύτερου προγράμματος πρόληψης που θα έχει γίνει ποτέ στη χώρα (254 εκατ. ευρώ), αφορά στο σύνολο του πληθυσμού.

Ο ψηφιακός μετασχηματισμός της εκπαίδευσης θα ωφελήσει μαθητές, σπουδαστές, φοιτητές, γονείς και εκπαιδευτικούς, όπως και η ψηφιοποίηση των υπηρεσιών του κράτους, που αφορά όλους τους πολίτες. Πολύ σημαντικό ρόλο στο Σχέδιο έχουν ακόμα η κατάρτιση, η δια βίου εκπαίδευση και οι ψηφιακές δεξιότητες, που αφορούν εκατοντάδες χιλιάδες εργαζόμενους, αλλά και ανέργους».

Και ο Θόδωρος Σκυλακάκης συνέχισε: «Στον αγροτικό τομέα, τα 750 εκατ. ευρώ για αρδευτικά έργα θα βοηθήσουν καθοριστικά τον κλάδο, ενώ το Σχέδιο προβλέπει επίσης επενδύσεις στη βιοποικιλότητα, αντιπλημμυρικά έργα, υποστήριξη ατόμων με αναπηρία, καταπολέμηση διακρίσεων, κοινωνική ενσωμάτωση ευάλωτων ομάδων, εκσυγχρονισμό οδικών αξόνων και συγκοινωνιών, ηλεκτρική διασύνδεση νησιών, βελτίωση λιμένων, καθώς και σημαντικές και ουσιαστικές επενδύσεις στο κομμάτι του πολιτισμού. Όλα αυτά αφορούν είτε άμεσα, είτε έμμεσα το σύνολο των Ελλήνων πολιτών».

Αλλάζει το οικονομικό υπόδειγμα
Ο Αναπληρωτής Υπουργός Οικονομικών επισήμανε ότι το Σχέδιο “Ελλάδα 2.0” θα δημιουργήσει μια θεμελιώδη αλλαγή οικονομικού υποδείγματος, τοποθετώντας την ελληνική οικονομία σε έναν ενάρετο κύκλο αυξημένων επενδύσεων, απασχόλησης και ανάπτυξης, προκαλώντας σημαντική αύξηση του ΑΕΠ. Παράλληλα, θα καταστήσει τις επενδύσεις και τις εξαγωγές κινητήρια δύναμη της ελληνικής οικονομίας, δημιουργώντας 180.000 – 200.000 νέες μόνιμες θέσεις εργασίας και μόνιμη αύξηση του ύψους του πραγματικού ΑΕΠ κατά 7% μέχρι το 2026.

«Τα μόνιμα κέρδη στο ΑΕΠ και στην απασχόληση θα προέλθουν εξαιτίας των μεταρρυθμίσεων, της αύξησης της παραγωγικότητας και κυρίως μέσω αύξησης των ιδιωτικών επενδύσεων που θα χρηματοδοτηθούν από τον φάκελο των δανείων. Σημαντική συνεισφορά θα έχουν και οι αυξημένες δημόσιες επενδύσεις, που θα χρηματοδοτηθούν από τον φάκελο των επιχορηγήσεων» ανέφερε χαρακτηριστικά. Και ο κατέληξε: «Έχουμε μπροστά μας έναν μαραθώνιο. Το πρώτο μίλι το έχουμε κάνει, είναι προς τη σωστή κατεύθυνση, ωστόσο έχουμε ακόμα πολύ δρόμο μπροστά μας και πρέπει να είμαστε προσεκτικοί και συνετοί. Το στοίχημα είναι μεγάλο.

Κινητοποίηση μεγάλων ιδιωτικών επενδύσεων, πράσινος και ψηφιακός μετασχηματισμός, μεγάλες κοινωνικές επενδύσεις στην υγεία, την παιδεία και την απασχόληση και ταυτόχρονη υλοποίηση σημαντικών μεταρρυθμίσεων. Κι όλα αυτά πρέπει να γίνουν με τεράστια ταχύτητα, γιατί πρέπει να διπλασιάσουμε την απορρόφηση των πόρων, με οικονομική και κοινωνική αποτελεσματικότητα και προπαντός με έλεγχο και διαφάνεια σε κάθε διαδικασία. Έχουμε τη δυνατότητα να τα καταφέρουμε. Ξεκινήσαμε καλά, αλλά η πρόκληση τώρα μόλις ξεκινάει».

Η ακτινογραφία του Σχεδίου
Το “Ελλάδα 2.0” αποτελείται από τέσσερις πυλώνες: Τον πράσινο, τον ψηφιακό, τον κοινωνικό και αυτόν που αφορά στον οικονομικό και θεσμικό μετασχηματισμό.

  1. Ως προς την πράσινη μετάβαση, οι επενδύσεις του Σχεδίου περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων:
    • Εκτεταμένο πρόγραμμα «εξοικονομώ» για νοικοκυριά, επιχειρήσεις, δημόσια κτίρια και υποδομές.
    • Διασύνδεση των ελληνικών νησιών, η οποία θα μειώσει σημαντικά το ενεργειακό κόστος νοικοκυριών και επιχειρήσεων και επενδύσεις ενεργειακής αποθήκευσης που θα επιτρέψουν την καλύτερη αξιοποίηση του δυναμικού της χώρας σε Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας.
    • Προώθηση στρατηγικών αστικών αναπλάσεων υψηλής αναπτυξιακής και περιβαλλοντικής αξίας.
    • Μεγάλες επενδύσεις σε αντιπλημμυρικά έργα, συνοδευόμενα από αλλαγές στην χρήση των δικτύων άρδευσης και εγκατάσταση τηλεμετρητών για τον εντοπισμό διαρροών και την έξυπνη διαχείριση του νερού.
    • Νέο Εθνικό Σχέδιο Αναδάσωσης.
    • Πρωτοβουλίες για προστασία της βιοποικιλότητας.
    • Μεγάλες επενδύσεις σε υποδομές και εξοπλισμό της Πολιτικής Προστασίας.
    • Επενδύσεις εκπόνησης πολεοδομικών σχεδίων που θα πληροφορούν έγκυρα και αμέσως για τις δυνατότητες χρήσης γης για τα 4/5 της χώρας.
  1. Για την ψηφιακή μετάβαση, οι επενδύσεις του Σχεδίου περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων:
    • Προεγκατάσταση υποδομής οπτικών ινών στα κτίρια για τη διευκόλυνση της μετάβασης στη χρήση δικτύων οπτικών ινών από επιχειρήσεις και νοικοκυριά.
    • Ανάπτυξη διαδρόμων δικτύου 5G στους ελληνικούς αυτοκινητόδρομους.
    • Σύνδεση της ηπειρωτικής χώρας με σύγχρονα υποθαλάσσια καλώδια οπτικών ινών με τα ελληνικά νησιά.
    • Ψηφιοποίηση καίριων αρχείων σε διαφόρους τομείς (υγεία, δικαιοσύνη, πολεοδομίες, κτηματολόγιο, μετανάστευση, ΕΦΚΑ κ.α.) και ενσωμάτωσή τους σε αντίστοιχα πληροφοριακά συστήματα.
    • Διασφάλιση της διασύνδεσης και διαλειτουργικότητας συστημάτων και επιμέρους μητρώων και μεμονωμένων εφαρμογών μεταξύ φορέων του Δημοσίου.
    • Πληροφοριακό σύστημα για τη διαχείριση συναλλαγών της Δημόσιας Διοίκησης με τους πολίτες και τις επιχειρήσεις (CRM).
    • Επενδύσεις για την καταπολέμηση της φοροδιαφυγής, που περιλαμβάνουν περαιτέρω ψηφιοποίηση των φορολογικών υπηρεσιών, κωδικοποίηση και εκσυγχρονισμό της φορολογικής νομοθεσίας, δράσεις κατά του λαθρεμπορίου και χρήση τεχνητής νοημοσύνης για τη διευκόλυνση των φορολογικών ελέγχων, ενίσχυση των ηλεκτρονικών συναλλαγών κ.α.
    • Ψηφιακό μετασχηματισμό επιχειρήσεων, με απόκτηση εξοπλισμού, υπηρεσιών cloud και διαδικτυακών υπηρεσιών, όπως οι νέες τεχνολογίες ηλεκτρονικών πληρωμών, το ηλεκτρονικό τιμολόγιο, η εργασία από απόσταση, το ψηφιακό γραφείο κ.λπ.
  1. Σε ό,τι αφορά τις ιδιωτικές επενδύσεις και τον θεσμικό μετασχηματισμό, το Σχέδιο περιλαμβάνει μεταξύ άλλων:
    • Ισχυρά κίνητρα για ιδιωτικές επενδύσεις (πράσινος, ψηφιακός μετασχηματισμός, καινοτομία, εξωστρέφεια).
    • Σημαντικά έργα υποδομής όπως το βόρειο τμήμα του Ε65, ο Βόρειος Οδικός Άξονας Κρήτης, ένα μεγάλο πρόγραμμα για την οδική ασφάλεια, μεγάλα αρδευτικά έργα μέσω ΣΔΙΤ, ο εκσυγχρονισμός επίσης μέσω ΣΔΙΤ του δικτύου σιδηροδρόμων, νέος προαστιακός σιδηρόδρομος στη Δυτική Αττική, τα ηλεκτρονικά διόδια, οι «έξυπνες» υποδομές κ.α.
    • Επενδύσεις για την ενίσχυση του πολιτισμού, όπως η δημιουργία του Μουσείου Ενάλιων Αρχαιοτήτων στον Πειραιά, ανάπτυξη πολιτιστικών και φυσικών διαδρομών και πρόγραμμα προστασίας εμβληματικών μνημείων από την κλιματική αλλαγή κ.α.
    • Επενδύσεις στον τουρισμό με παρεμβάσεις για τον ορεινό τουρισμό, τον τουρισμό υγείας και την αξιοποίηση ιαματικών πηγών, την γαστρονομία, την αναβάθμιση των τουριστικών λιμανιών, τον καταδυτικό τουρισμό, την προσβασιμότητα στις παραλίες και ειδικά προγράμματα κατάρτισης για την αναβάθμιση των δεξιοτήτων του ανθρώπινου δυναμικού τουριστικών επιχειρήσεων.
    • Προώθηση προγραμμάτων οικονομικής ενίσχυσης του αγροδιατροφικού τομέα για την πραγματοποίηση επενδύσεων με προσανατολισμό την πράσινη γεωργία και την γεωργία ακριβείας, που αφορούν στην καινοτομία και την οικολογική επεξεργασία γεωργικών προϊόντων, την αναδιάρθρωση καλλιεργειών, την γενετική βελτίωση ζώων, καθώς και την ενίσχυση των υδατοκαλλιεργειών.
  • Ως προς τον κοινωνικό πυλώνα οι επενδύσεις του Σχεδίου περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων:
    • Μεγάλα προγράμματα με στόχο την αύξηση της απασχόλησης με ιδιαίτερη έμφαση στην ανάπτυξη ψηφιακών δεξιοτήτων.
    • Ψηφιακό μετασχηματισμό της εκπαίδευσης, ψηφιακές υποδομές σε όλες τις τάξεις και αντίστοιχο αναβαθμισμένο εξοπλισμό στα εργαστήρια και Voucher για απόκτηση τεχνολογικών εργαλείων για τους μαθητές που ανήκουν σε ευάλωτα νοικοκυριά.
    • Επενδύσεις στο σύστημα υγείας, προκειμένου να παρέχει υπηρεσίες υγείας υψηλής ποιότητας, όπως η ανακαίνιση των υποδομών, ο εκσυγχρονισμός του εξοπλισμού και η ψηφιοποίηση των νοσοκομείων και των κέντρων υγείας, αλλά και το ολοκληρωμένο σύστημα πρόληψης «Σπύρος Δοξιάδης» (εθνικά προγράμματα για την σωματική άσκηση και τη διατροφή, τους εμβολιασμούς, τις προληπτικές εξετάσεις για καρκίνο του μαστού, τον προληπτικό έλεγχο νεογνών κ.α.).
    • Επενδύσεις που ενδυναμώνουν την κοινωνική δικαιοσύνη και το δίκτυο κοινωνικής προστασίας, μέσω προγραμμάτων ενίσχυσης της οικονομικής και κοινωνικής ένταξης ευάλωτων ομάδων, ενίσχυσης της παιδικής προστασίας, προώθησης των ίσων ευκαιριών και στήριξης της διαφορετικότητας και ένταξης προσφύγων στην αγορά εργασίας.

Το “Ελλάδα 2.0” είναι πλήρως εναρμονισμένο με τους στόχους της Ε.Ε. για ταχύτερη μετάβαση της ελληνικής οικονομίας προς ένα πράσινο και ψηφιακό μοντέλο ανάπτυξης, υπερακοντίζοντας τους ευρωπαϊκούς στόχους, επιτυγχάνοντας 38% και 22% μερίδιο στις αντίστοιχες δράσεις.

Τα επόμενα βήματα
Μετά την κατάθεση του Σχεδίου στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή απαιτείται ένα χρονικό διάστημα δύο μηνών περίπου για διαβούλευση με τους θεσμούς, ώστε αυτό να πάρει την τελική του μορφή. Στη συνέχεια, το Σχέδιο θα έρθει στην Βουλή προς επικύρωση. Οι πρώτες εκταμιεύσεις χρημάτων αναμένονται στις αρχές Σεπτεμβρίου. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα ακολουθήσει το σύστημα “first in – first out”, που σημαίνει ότι θα εκταμιεύσει τις προκαταβολές με βάση το χρόνο έγκρισης του προγράμματος κάθε χώρας. Συνεπώς όσοι υποβάλλουν, διαβουλευτούν και εγκρίνουν πρώτοι τα προγράμματά τους θα πάρουν πρώτοι και την προκαταβολή τους.

Η ομάδα εργασίας του Ταμείου Ανάκαμψης
Για την ολοκλήρωση και την κατάθεση του Σχεδίου, εκτός από τον Θόδωρο Σκυλακάκη, συνέβαλαν οι Υπουργοί και οι αρμόδιες ομάδες των  Υπουργείων, τα μέλη της Εκτελεστικής Επιτροπής για το Ταμείο Ανάκαμψης, ο Υφυπουργός Συντονισμού του Κυβερνητικού Έργου, Άκης Σκέρτσος, ο Γ.Γ. Δημοσίων Επενδύσεων και ΕΣΠΑ, Δημήτρης Σκάλκος, ο Προϊστάμενος του Οικονομικού Γραφείου του Πρωθυπουργού, Αλέξης Πατέλης, ο Πρόεδρος του Συμβουλίου Οικονομικών Εμπειρογνωμόνων, Μιχάλης Αργυρού, ο Γ.Γ. Συντονισμού, Θανάσης Κοντογεώργης και ο Διοικητής της Ειδικής Υπηρεσίας του Ταμείου Ανάκαμψης, Νίκος Μαντζούφας.

Insights

  • Το Ταμείο Ανάκαμψης προβλέπει περισσότερα από 20 δισ. ευρώ σε επιδοτήσεις -συμπεριλαμβανομένων και των πόρων του ReactEU- οι οποίες θα κινητοποιήσουν επενδύσεις. Αυτές θα ενισχύσουν το ΑΕΠ και θα αυξήσουν τα δημοσιονομικά έσοδα. Έτσι, αναμένεται να καλυφθεί μεσομακροπρόθεσμα περίπου το μισό ή και παραπάνω από το κόστος της πανδημίας.
  • Το Σχέδιο «Ελλάδα 2.0» σκοπεύει να κινητοποιήσει πολλούς ιδιωτικούς πόρους, ενώ τα παλαιότερα προγράμματα κινητοποίησαν ελάχιστους. Τα προηγούμενα «πακέτα» πρόσθεσαν υποδομές στη χώρα, δεν είχαν όμως το σχεδιασμό ή τη δυναμική στην εφαρμογή για να αλλάξουν το παραγωγικό μοντέλο της ελληνικής οικονομίας.
  • Οι συνολικές επιδοτήσεις που δικαιούται η Ελλάδα από το Ταμείο Ανάκαμψης είναι 17,778 δις ευρώ. Στο ποσό αυτό προστίθενται 413 εκατ. ευρώ από το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων για να αποφευχθεί απώλεια πόρων σε περίπτωση μεγαλύτερων εκπτώσεων από αυτές που έχουν -συντηρητικά- προϋπολογιστεί.
  • Οι ευκαιρίες και οι δυνατότητες επενδύσεων και μεταρρυθμίσεων είναι τόσο μεγάλες που όποιος είναι διατεθειμένος να επενδύσει σοβαρά και ουσιαστικά έχει τη δυνατότητα να το κάνει. Η διαφορά με το παρελθόν είναι ότι οι επενδύσεις θα γίνουν κατά κύριο λόγο με χρήματα και ρίσκο του επενδυτή και όχι κατά κύριο λόγο με ρίσκο και χρήματα του κράτους.