Η πράσινη μετάβαση έχει υψηλό οικονομικό κόστος, ενώ παράλληλα απαιτεί συνεχή εκπαίδευση για τη δημιουργία της κατάλληλης εταιρικής κουλτούρας, συστηματική ενημέρωση για ασφαλή συμμόρφωση προς τους νέους κανονισμούς, αλλά και ευέλικτο νομοθετικό πλαίσιο.

Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜμΕ) στην Ευρώπη αναλογούν σε ποσοστό 99% του συνόλου των επιχειρήσεων, σύμφωνα με στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Το 2023, απασχολούσαν περίπου 85 εκατομμύρια άτομα στην Ευρωπαϊκή Ένωση (στοιχεία Statista) και διαδραματίζουν αποφασιστικό ρόλο στην καινοτομία, ανταγωνιστικότητα, ευημερία και ανθεκτικότητα της Ευρώπης. Αποκαλούνται ραχοκοκαλιά της οικονομίας σε διάφορες γλώσσες, και η ραχοκοκαλιά αυτή συχνά επιβαρύνεται με μεγαλύτερα φορτία από αυτά που αντέχει.

Η χρηματοδότηση και η φορολογία είναι πάντα ψηλά στην κατάταξη των φορτίων, μαζί πλέον με την ενέργεια. Το κόστος της ενέργειας για τις ΜμΕ τα τελευταία χρόνια έχει ανεβεί τόσο, ώστε να απειλεί να απορροφήσει πόρους, οι οποίοι, υπό άλλες συνθήκες, θα μπορούσαν να κατευθυνθούν προς την ανάπτυξή τους.

Ο προβληματισμός για την ενεργειακή δαπάνη ενισχύεται από τη μακροχρόνια αβεβαιότητα, παρά την πρόσφατη αποκλιμάκωση τιμών
Ως προς το πώς ικανοποιούνται οι ενεργειακές ανάγκες των μικρομεσαίων επιχειρήσεων στο σημερινό ασταθές τοπίο, ο Πρόεδρος της Γενικής Συνομοσπονδίας Επαγγελματιών Βιοτεχνών Εμπόρων Ελλάδας (ΓΣΕΒΕΕ), Γεώργιος Καββαθάς, απαντά και εξηγεί: «Θα έλεγα με μεγάλη δυσκολία. H πρόσφατη έρευνα του Ινστιτούτου Μικρών Επιχειρήσεων της Γενικής Συνομοσπονδίας Επαγγελματιών Βιοτεχνών και Εμπόρων Ελλάδας (ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ), για τον αντίκτυπο της αύξησης της τιμής της ενέργειας στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις του κλάδου της εστίασης, έδειξε ότι, κατά μέσο όρο, μία επιχείρηση του κλάδου πλήρωσε περίπου 9.000 ευρώ για ενέργεια το 2021, 14.000 το 2022 και θα πληρώσει 17.500 για το 2023. Μάλιστα, σημαντικό μέρος των επιχειρήσεων αδυνατεί να πληρώσει τακτικά τους λογαριασμούς ενέργειας και αυτό το ποσοστό όλο και μεγαλώνει. Για τις άλλες που καταφέρνουν να πληρώσουν, μειώνει τη ρευστότητα και τα διαθέσιμα κεφάλαιά τους. Ο προβληματισμός σχετικά με την ενεργειακή δαπάνη προκύπτει μετά την αύξηση της τιμής της ηλεκτρικής ενέργειας και των καυσίμων το τελευταίο χρονικό διάστημα. Μάλιστα, ο προβληματισμός ενισχύεται από τη μακροχρόνια αβεβαιότητα που υπάρχει για την τιμή της ενέργειας, παρά την πρόσφατη αποκλιμάκωσή της. Χρειάζονται λοιπόν παρεμβάσεις από την πολιτεία για τη μείωση του ενεργειακού αντίκτυπου στις επιχειρήσεις, και αυτές θα μπορούσαν να είναι στην κατεύθυνση της μείωσης της τιμής της ενέργειας ή της επιβολής κάποιου πλαφόν και φυσικά της διατήρησης σταθερής τιμής της μακροχρόνια, χωρίς διακυμάνσεις μέσα στο έτος.»

Πολύ υψηλή η τιμή της ενέργειας, αποτρεπτική για την ανάπτυξη της επιχείρησης
Σημειώνεται ότι μέσα στα ευρήματα της έρευνας «Διερεύνηση και αξιολόγηση του ενεργειακού αντίκτυπου στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις του κλάδου της εστίασης» του ΙΜΕ-ΓΣΒΕΕ (Φεβρουάριος 2024), περιλαμβάνεται η διαπίστωση ότι στην πλειοψηφία τους (86%), οι επαγγελματίες θεωρούν την τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας πολύ υψηλή και περισσότεροι από τους μισούς (52%) θεωρούν επίσης πολύ υψηλή την τιμή των άλλων καυσίμων.

Σημαντικό μέρος των επαγγελματιών θεωρεί την τιμή της ενέργειας αποτρεπτικό παράγοντα για την ανάπτυξη της επιχείρησής του: 28% πολύ και 72% πάρα πολύ, ενώ στη σχετική ερώτηση το 74% απάντησε ότι επιθυμεί την επιδότηση της τιμής της ενέργειας στον κλάδο πάρα πολύ ή πολύ.

Οι δημοφιλέστερες προτάσεις των ερωτηθέντων επαγγελματιών προς την Πολιτεία για τον έλεγχο της τιμής της ενέργειας συνοψίζονται ως εξής:

  • Μείωση της τιμής της ενέργειας (32%)
  • Οριοθέτηση πλαφόν στην τιμή της (20%)
  • Πάγωμα της τιμής της (16%)
  • Μείωση αισχροκέρδειας (9,5%). Σημειώνεται ότι αυτό το 9,5% θεωρεί ότι η τιμή είναι αυξημένη σε επίπεδο αισχροκέρδειας.

Τέλος, ενδιαφέρον παρουσιάζει το εύρημα ότι το μεγαλύτερο μέρος των ερωτηθέντων προτιμά να έχει μακροχρόνια ενημέρωση για την τιμή της ενέργειας, μία φορά κάθε χρόνο.

Η πιο αναγκαία παρέμβαση
Η ετήσια έρευνα του ΣΕΒ για το επιχειρηματικό περιβάλλον «Ο σφυγμός του επιχειρείν», σε συνεργασία με την MRB Hellas, η οποία απευθύνθηκε σε 624 επιχειρήσεις τον Οκτώβριο 2023, ανέδειξε το κόστος ενέργειας ως τη βελτίωση που χρειάζεται περισσότερο το επιχειρηματικό περιβάλλον από την πλευρά της Πολιτείας, με ποσοστό 54,5%, αμέσως δεύτερο στην κατάταξη μετά το σταθερό φορολογικό πλαίσιο (63,8%).

Το 51,8% κρίνει πως η μείωση του κόστους ενέργειας αποτελεί τη μεγαλύτερη πρόκληση της βιώσιμης ανάπτυξης. Το 31,2% θεωρεί μεγάλη πρόκληση το κόστος της πράσινης μετάβασης, και το 28% τη μετάβαση σε πιο «καθαρές» μορφές ενέργειας.

Ποσοστό 74,9% των ερωτηθέντων δήλωσε πως η Πολιτεία πρέπει να παρέμβει στο ζήτημα του κόστους ενέργειας. Για τις μεσαίες επιχειρήσεις, η απαίτηση μείωσης του κόστους ενέργειας εμφανίστηκε σχεδόν καθολική (88%).

Επίσης, για τις μεσαίες επιχειρήσεις, η μείωση του κόστους ενέργειας είναι πιο σημαντική πρόκληση από ό,τι για το σύνολο (75% αντίστοιχα vs. 52%).

Αριστοτέλης Αϊβαλιώτης
ΓΓ Ενέργειας και Ορυκτών Πρώτων Υλών, Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας
«Δημιουργούμε συνεχώς νέα εργαλεία για να στηρίξουμε τη μείωση του ενεργειακού κόστους των επιχειρήσεων, όπως τα τρία προγράμματα “Εξοικονομώ επιχειρήσεων”, με δικαιούχους περίπου 10.000 επιχειρήσεις»

3 προγράμματα, 450 εκατομμύρια, 10.000 επιχειρήσεις
«Το περιβάλλον της ενεργειακής κρίσης έχει βελτιωθεί αρκετά τον τελευταίο καιρό, καθώς οι τιμές της ενέργειας ακολουθούν πτωτική τροχιά και δεν θυμίζουν πλέον τις κακές ημέρες του 2022 και 2023», επισημαίνει ο Γενικός Γραμματέας Ενέργειας και Ορυκτών Πρώτων Υλών του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Αριστοτέλης Αϊβαλιώτης και αναλύει:

«Έτσι, για τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, οι κίνδυνοι από τις τιμές της ενέργειας έχουν σημαντικά μειωθεί. Ωστόσο, δημιουργούμε συνεχώς νέα εργαλεία για να στηρίξουμε τη μείωση του ενεργειακού κόστους των επιχειρήσεων.

Έτσι, στο αμέσως επόμενο διάστημα, θα εξαγγελθούν τρία προγράμματα “Εξοικονομώ επιχειρήσεων”, με επιδοτήσεις άνω των 450 εκατομμυρίων ευρώ από το ΤΑΑ, με δικαιούχους περίπου 10.000 επιχειρήσεις. Τα προγράμματα αυτά θα καλύψουν επιλέξιμες δαπάνες φωτοβολταϊκών με μπαταρία σε βιομηχανίες και βιοτεχνίες, εγκατάστασης αντλιών θερμότητας και ηλιακών συστημάτων θέρμανσης σε επιχειρήσεις γενικώς, καθώς και κτιριακές βελτιώσεις τουριστικών επιχειρήσεων, ανάμεσα σε άλλες παρεμβάσεις.»

Καλύτερη απόδοση, με βιώσιμη ενέργεια και αυτοματισμούς
Η Σταματίνα Δανιγγέλη, Plant Director στην Κουφετοποιία Χατζηγιαννάκη, περιγράφει τις διαθέσιμες δυνατότητες:
«Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις μπορούν να ικανοποιήσουν τις ενεργειακές τους ανάγκες στο σημερινό ασταθές τοπίο με διάφορους τρόπους, χρησιμοποιώντας διάφορα εργαλεία.
Ορισμένες προτάσεις για την αποτελεσματική κάλυψη των ενεργειακών αναγκών καταγράφονται παρακάτω:
1 Ενεργειακή Απόδοση & Αναβάθμιση

  • Εκσυγχρονισμός των εγκαταστάσεων και χρήση ενεργειακά αποδοτικών τεχνολογιών για τη μείωση της κατανάλωσης ενέργειας.
  • Εφαρμογή μέτρων εξοικονόμησης ενέργειας μέσω συνεχούς εκπαίδευσης του προσωπικού.

2 Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας

  • Εγκατάσταση συστημάτων, φωτοβολταϊκών ή αιολικών, για την παραγωγή βιώσιμης ενέργειας.

3 Ενεργειακά Έξυπνα Δίκτυα & Αυτοματισμός

  • Χρήση τεχνολογιών ΙοΤ για τον έξυπνο έλεγχο της κατανάλωσης ενέργειας.
  • Εφαρμογή συστημάτων αυτοματισμού (BMS) για την αποτελεσματική διαχείριση της ενέργειας.

4 Ενεργειακός σχεδιασμός και Διαχείριση

  • Ανάπτυξη στρατηγικού σχεδιασμού για την καλύτερη διαχείριση των ενεργειακών αναγκών.
  • Συνεργασία με συμβούλους ενέργειας για τη βελτιστοποίηση της ενεργειακής απόδοσης.

Η ολοκληρωμένη μελέτη και ο συνδυασμός λύσεων είναι συχνά ο πιο αποτελεσματικός τρόπος για να καλυφθούν οι ενεργειακές ανάγκες μιας επιχείρησης.»

Ευρύ φάσμα ενεργειών και πιθανών επενδύσεων
Ανάλογη έμφαση στην επιστράτευση της τεχνολογίας με στόχο τη βελτιστοποίηση της ενεργειακής αποδοτικότητας δίνει και ο Γιώργος Παπαδάς, Ιδιοκτήτης της εταιρείας παραγωγής πλαστικών προϊόντων Polyplast: «Η ικανοποίηση των ενεργειακών αναγκών των ΜμΕ στο σημερινό τοπίο είναι δύσκολη εξίσωση. Για τη βιωσιμότητά τους οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις θα πρέπει να κάνουν χρήση αποδοτικότερων τεχνολογιών και διαδικασιών, ώστε να επιτύχουν ενεργειακή αποδοτικότητα. Στο πλαίσιο αυτό μπορούν να ακολουθήσουν ευρύ φάσμα ενεργειών και επενδύσεων, όπως η χρήση έξυπνων κτιριακών λύσεων, η επένδυση σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, η αξιοποίηση της αιολικής ενέργειας, ακόμα και η εκπαίδευση του προσωπικού. Στην Polyplast παρακολουθούμε και βελτιστοποιούμε καθημερινά την ενεργειακή κατανάλωση. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η επένδυση που υλοποιήσαμε πρόσφατα στη φωτοβολταϊκή τεχνολογία net metering, η οποία αντιπροσωπεύει την προτεραιότητά μας για τη βιώσιμη χρήση της ενέργειας και τη δημιουργία ενός υπεύθυνου, αειφόρου μοντέλου παραγωγής.»

Παρασκευή Αρχοντούλη
Χημικός MSc, Διευθύντρια Υγιεινής, Ασφάλειας & Βιώσιμου Περιβάλλοντος, Χρωτέχ
«Η αντιμετώπιση των προκλήσεων της μετάβασης σε περιβάλλον χαμηλού περιβαλλοντικού αποτυπώματος και υψηλής ανταγωνιστικότητας απαιτεί 6 κύρια συστατικά: κουλτούρα, τεχνογνωσία, καινοτομία, ανθρώπινο δυναμικό, συνεργασίες και κεφάλαια»

Σε αυτό το πιεστικό περιβάλλον, οι επενδύσεις θα δώσουν το αναγκαίο «οξυγόνο»
Σύμφωνα με την Παρασκευή Αρχοντούλη, Χημικό MSc, Διευθύντρια Υγιεινής, Ασφάλειας & Βιώσιμου Περιβάλλοντος της Χρωτέχ, «Οι τριβές στο απαιτητικό και υψηλών ταχυτήτων «ταξίδι» των ΜμΕ προς τη βιωσιμότητα εντείνονται μέσω της σύγχρονης ενεργειακής κρίσης, αφού το ηλεκτρικό ρεύμα από παρόχους, το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο παραμένουν οι κύριες ενεργειακές πηγές λειτουργίας των περισσοτέρων επιχειρήσεων αυτής της κλίμακας, απορροφώντας σημαντικό μερίδιο των, εκ των πραγμάτων, περιορισμένων οικονομικών πόρων τους. Σε αυτό το πιεστικό περιβάλλον, οι επενδύσεις θα δώσουν το αναγκαίο «οξυγόνο». Καθοριστικής σημασίας επιχειρηματικά εργαλεία θα αποτελέσουν τα χρηματοδοτικά μέτρα στήριξης του ενεργειακού εκσυγχρονισμού, μέσω της προαγωγής των ιδιοκαταναλώσεων από ΑΠΕ, της ενεργειακής αναβάθμισης των κτιρίων, της εφαρμογής ενεργειακά αποδοτικής τεχνολογίας, της ενσωμάτωσης ψηφιακών εργαλείων, αλλά και μέσω της παροχής κατάλληλων τεχνικοοικονομικών συμβουλευτικών προγραμμάτων, και όλα αυτά υπό την παράλληλη πλαισίωση με διορθώσεις στην τιμολογιακή πολιτική της ενέργειας.»

Χρηματιστήριο ενέργειας και ενεργειακή κρίση
«Το σημερινό ενεργειακό τοπίο είναι εξαιρετικά ευμετάβλητο και σε αυτό σημαντικό ρόλο έχει παίξει η λειτουργία του Χρηματιστηρίου ενέργειας, αλλά βέβαια και η ενεργειακή κρίση που έχει ανεβάσει σημαντικά τα κόστη», τονίζει ο Πρόεδρος του Επαγγελματικού Επιμελητηρίου Αθηνών (ΕΕΑ) και Επίτιμος Διδάκτορας ΠΑΠΕΙ, Ιωάννης Χατζηθεοδοσίου. «Πραγματικά, είναι πολύ δύσκολο να γίνει ρεαλιστικός προγραμματισμός από μία μικρομεσαία επιχείρηση ή έναν ελεύθερο επαγγελματία, καθώς κανείς δεν είναι σε θέση να γνωρίζει τις τιμές που θα ισχύουν μετά από λίγες ημέρες. Ειδικά η τιμή του ηλεκτρικού ρεύματος είναι σημαντικός παράγοντας για τις ΜμΕ, καθώς οι περισσότερες αυτό χρησιμοποιούν για τη λειτουργία τους. Και η κατάσταση έχει δυσκολέψει μετά την απόφαση των Βρυξελλών να σταματήσουν οι κρατικές επιδοτήσεις προς τους καταναλωτές. Αυτό που εκτιμώ ότι χρειάζεται, είναι να ασκήσει πίεση η κυβέρνηση προς την ΕΕ -θα υπάρξουν και άλλα κράτη που θα συμφωνήσουν- ώστε να δίνεται η δυνατότητα σε κάθε κράτος-μέλος να στηρίζει με έκτακτα μέτρα την κοινωνία, άρα και την επιχειρηματικότητα, αν η κατάσταση με τις τιμές της αγοράς δυσκολεύει πολύ κατά καιρούς.»

Ως βάση της παγκόσμιας οικονομίας, οι ΜμΕ είναι αναγκαίος παράγοντας για την επίτευξη της πράσινης μετάβασης. Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις καλούνται να κινηθούν σταδιακά προς τα εκεί, με εφόδια, τα οποία θα τις βοηθήσουν να επιτύχουν ομαλή και οικονομικά βιώσιμη μετάβαση.

Σύμφωνα με τον «Σφυγμό του επιχειρείν» του ΣΕΒ, οι επιχειρήσεις αναγνωρίζουν ότι τα ζητήματα βιώσιμης ανάπτυξης θα παίξουν σημαντικό ρόλο στο μέλλον, τα θεωρούν αρκετά σύνθετα, και δεν είναι ευρέως κατανοητά. Δεν τα εντάσσουν στη στρατηγική τους και δεν είναι επαρκώς ενημερωμένοι για αυτά.

Μία στις τρεις επιχειρήσεις δεν δίνει καθόλου βαρύτητα στη βιώσιμη ανάπτυξη. Από τους 10 πρώτους τομείς όπου αναγνωρίζουν ότι πρέπει να δώσουν βαρύτητα οι επιχειρήσεις προκειμένου να αυξήσουν την ανταγωνιστικότητά τους, κατατάσσουν την πράσινη οικονομία και τη μείωση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος μόλις έβδομη, με 19,7%. Η βαρύτητα που αποδίδουν στην πράσινη οικονομία είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με το μέγεθός τους, σύμφωνα με τα ευρήματα. Οι μεσαίες επιχειρήσεις παρουσιάζουν τα υψηλότερα ποσοστά, τόσο σε ενημέρωση (87% vs. 48% για το σύνολο), όσο και σε βαρύτητα στις επιχειρηματικές αποφάσεις (93% vs. 66% για το σύνολο).

Πιο αναλυτικά, το 52% δεν είναι ενημερωμένο για τη βιώσιμη ανάπτυξη, ποσοστό μεγαλύτερο του 40% δεν σκοπεύει να εντάξει στη στρατηγική του δράσεις βιωσιμότητας, και 61% έχει ήδη, ή σκοπεύει, να εντάξει στη στρατηγική του την κυκλική οικονομία.

Σταματίνα Δανιγγέλη
Plant Director, Κουφετοποιία Χατζηγιαννάκη
«Η ολοκληρωμένη μελέτη και ο συνδυασμός λύσεων είναι συχνά ο πιο αποτελεσματικός τρόπος για να καλυφθούν οι ενεργειακές ανάγκες μιας επιχείρησης»

Εκπαίδευση, συνεχής ενημέρωση και ενσωμάτωση «πράσινων» πρακτικών
Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις καλούνται να επιλέξουν εφόδια για να επιτύχουν την πράσινη μετάβαση και να είναι οικονομικά βιώσιμες, και σε αυτήν την κατεύθυνση, η Σταματίνα Δανιγγέλη σημειώνει ορισμένες προτάσεις:

1 Έρευνα & Καινοτομία

  • Ανάπτυξη καινοτόμων προϊόντων και υπηρεσιών, με χαμηλή ή μηδενική επίπτωση στο περιβάλλον.
  • Επένδυση σε έρευνα και ανάπτυξη για τη δημιουργία καινοτόμων λύσεων (σε γραμμές παραγωγής, διαδικασίες και άλλες διεργασίες του οργανισμού)

2 Εκπαίδευση & Ευαισθητοποίηση

  • Εκπαίδευση του προσωπικού σχετικά με την πράσινη τεχνολογία και τις βιώσιμες πρακτικές που μπορούν/πρέπει να ακολουθούν, καθώς και ευαισθητοποίηση των εργαζομένων και της Διοίκησης, για περιβαλλοντικά ζητήματα.

3 Οικονομική στήριξη

  • Πρόσβαση σε χρηματοδοτικά μέσα και ενισχύσεις για πράσινα επενδυτικά έργα.
  • Εκμετάλλευση των χρηματοδοτικών εργαλείων για την ενίσχυση της ενεργειακής αποδοτικότητας.

4 Κυκλική οικονομία και Αειφορία

  • Υιοθέτηση αρχών κυκλικής οικονομίας για τη μείωση των αποβλήτων και την ανακύκλωση υλικών [ιδίως για επιχειρήσεις τροφίμων, είναι αναγκαία η μείωση απόρριψης τροφίμων (Food Waste)].
  • Ενσωμάτωση πρακτικών σε όλη την αλυσίδα εφοδιασμού.

5 Συνεργασία και Δικτύωση

  • Συμμετοχή σε πράσινα επιχειρηματικά δίκτυα και πρωτοβουλίες, συνεργασία με άλλες επιχειρήσεις και φορείς για κοινές πράσινες πρωτοβουλίες.

6 Προσαρμογή σε Νομοθεσία και Κανονιστικά Πλαίσια

  • Συνεχής ενημέρωση σχετικά με τις νομοθετικές απαιτήσεις και ενσωμάτωση πρακτικών σύμφωνα με τους περιβαλλοντικούς κανόνες.
  • Συμμόρφωση με πρότυπα περιβαλλοντικής βιωσιμότητας.

«Η επιτυχία στην πράσινη μετάβαση εξαρτάται από την υιοθέτηση αυτών των πρακτικών και την ενσωμάτωσή τους στη στρατηγική και λειτουργία της εταιρείας», καταλήγει.

Επείγουσα και άνευ προηγουμένου η πρόκληση της ενεργειακής μετάβασης
Σύμφωνα με τη συμβουλευτική Bain, η κάλυψη της αυξανόμενης ζήτησης για ενέργεια και η ταυτόχρονη μείωση των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου θα αποτελέσουν τη βασική πρόκληση του 21ου αιώνα. Η εταιρεία αποκαλεί την κατάσταση διπλή πρόκληση της ενεργειακής μετάβασης και τη χαρακτηρίζει επείγουσα και άνευ προηγουμένου.

Η συμβουλευτική επισημαίνει ότι η ενεργειακή ασφάλεια έχει αποκτήσει σημαντική προτεραιότητα παγκοσμίως το τελευταίο 18μηνο, μεγεθύνοντας τους συμβιβασμούς και την περιπλοκότητα της σχετικής διαδικασίας. Θα απαιτηθούν πολύ μεγάλες επενδύσεις σε υποδομές, καθώς, κατά μία προσέγγιση, ο κόσμος πρέπει σχεδόν να τριπλασιάσει την ετήσια επένδυση σε καθαρή ενέργεια, προκειμένου να φθάσει σε net-zero εκπομπές ως το 2050.

Για να αποφευχθούν οι χειρότεροι κίνδυνοι της κλιματικής κρίσης θα πρέπει να μειωθούν και σταδιακά να εκλείψουν οι εκπομπές αερίων θερμοκηπίου που προκαλούνται από ανθρώπινες δραστηριότητες. Το υφιστάμενο ενεργειακό σύστημα ευθύνεται για περίπου τρία τέταρτα των ανθρωπογενών εκπομπών.

Βάσει ιστορικών στοιχείων, ακόμη και το να αλλάξει το ένα τέταρτο της παγκόσμιας παροχής ενέργειας απαιτεί τουλάχιστον τρεις δεκαετίες. Επιπλέον, κάθε φορά που ο κόσμος μετέβη προς νέα κύρια πηγή ενέργειας, από τον άνθρακα στο αργό πετρέλαιο και από εκεί στο φυσικό αέριο, η προηγούμενη κύρια πηγή ενέργειας δεν καταργήθηκε. Αντιθέτως, η κατανάλωση ενέργειας από άνθρακα, πετρέλαιο και αέριο είναι πλέον σήμερα σε ιστορικά υψηλά ή σχεδόν σε αυτό το επίπεδο, σύμφωνα με τα στοιχεία της εταιρείας.

Το κεφάλαιο που απαιτείται για να αντικατασταθεί ή να αλλάξει χρήση το ενεργειακό σύστημα, ή πάντως να μετριαστούν τόσο γρήγορα οι επιπτώσεις του, εκτιμάται πως θα είναι τεράστιο.

Τα σωστά εργαλεία και η σωστή χρήση τους
Οι απαιτήσεις αυτές βρίσκουν αναλογία μεγεθών και στις απαιτήσεις για την ενεργειακή μετάβαση κάθε μικρής ή μεσαίας επιχείρησης. Οφείλουν να προσαρμοστούν για λόγους συμμόρφωσης, για λόγους διαθεσιμότητας πόρων όπως αυτή θα διαμορφωθεί σταδιακά, για λόγους κύρους και φήμης απέναντι στο κοινό τους. Καλούνται να το πράξουν έπειτα από σειρά οικονομικά δύσκολων ετών, ενώ το μέγεθός τους και ο τζίρος τους συχνά δεν διευκολύνουν την εξασφάλιση χρηματοδότησης.

Τα χρηματοδοτικά προγράμματα και το νομοθετικό πλαίσιο από την πλευρά της Πολιτείας, μαζί με στρατηγικό σχέδιο, δέσμευση, και καλλιέργεια κατάλληλης εταιρικής κουλτούρας από την πλευρά των επιχειρήσεων μπορούν να συμβάλουν στη διαμόρφωση των ενδεδειγμένων συνθηκών ώστε να έχει επιτυχή έκβαση το μεγάλο αυτό εγχείρημα.

Ιωάννης Χατζηθεοδοσίου
Πρόεδρος ΕΕΑ, Επίτιμος Διδάκτορας ΠΑΠΕΙ
«Χρειάζεται να ασκήσει πίεση η κυβέρνηση προς την ΕΕ, ώστε να δίνεται η δυνατότητα σε κάθε κράτος-μέλος να στηρίζει με έκτακτα μέτρα την επιχειρηματικότητα, αν η κατάσταση δυσκολεύει πολύ κατά καιρούς»

Χρηματοδότηση και αξιοποίηση της νέας τεχνολογίας
Ο Ιωάννης Χατζηθεοδοσίου τονίζει την ανάγκη για πρόσβαση στη χρηματοδότηση από μεγαλύτερο αριθμό επιχειρήσεων, παράλληλα με την ανάγκη για εκπαίδευση στις νέες τεχνολογίες. «Η προσαρμογή στα νέα δεδομένα και κυρίως η πράσινη μετάβαση είναι δύσκολη, ενώ έχει και σημαντικό οικονομικό κόστος για τις επιχειρήσεις. Άρα το σημαντικότερο εφόδιο είναι να υπάρχουν τα κατάλληλα χρηματοδοτικά προγράμματα που θα ενισχύσουν αυτή την προσπάθεια. Εμείς ως ΕΕΑ έχουμε τονίσει την ανάγκη να συμπεριληφθούν περισσότερες μικρομεσαίες επιχειρήσεις στην αξιοποίηση των κονδυλίων του Ταμείου Ανάκαμψης και του ΕΣΠΑ, ενώ έχουμε αναφερθεί πολλές φορές και στον ρόλο των τραπεζών, οι οποίες κρατούν αποκλεισμένες από τον τραπεζικό δανεισμό την πλειονότητα των ενδιαφερομένων ΜμΕ. Η πρόσβαση στη χρηματοδότηση αποτελεί το μεγάλο ζητούμενο για όλη την αγορά. Ένας άλλος παράγοντας που επίσης είναι σημαντικός για αυτό το βήμα, είναι η εκπαίδευση στις νέες τεχνολογίες και η αξιοποίηση των σύγχρονων «εργαλείων», αλλά και η ετοιμότητα που πρέπει να έχουν οι επιχειρήσεις για την «επανάσταση» που φέρνει η τεχνητή νοημοσύνη. Δεν είναι τυχαίο ότι εμείς στο ΕΕΑ εμμένουμε πολύ σε αυτό το θέμα και ήδη διοργανώνουμε στοχευμένες ενημερωτικές ημερίδες και εκδηλώσεις.»

Νομοθετικό πλαίσιο χωρίς γραφειοκρατία και ισχυρή στοχοθέτηση των επιχειρήσεων
Την αναγκαιότητα ικανών χρηματοδοτικών προγραμμάτων, ταυτόχρονα με ευκίνητο νομοθετικό πλαίσιο προκρίνει, μεταξύ άλλων, η Παρασκευή Αρχοντούλη:

«Ο πράσινος μετασχηματισμός των ΜμΕ είναι μονόδρομος, όχι μόνο για τη βιωσιμότητα του πλανήτη, αλλά και των ίδιων. Η αντιμετώπιση των προκλήσεων της μετάβασης αυτής σε ένα περιβάλλον χαμηλού περιβαλλοντικού αποτυπώματος και υψηλής ανταγωνιστικότητας θα απαιτήσει έξι κύρια συστατικά: κουλτούρα, τεχνογνωσία, καινοτομία, ανθρώπινο δυναμικό, συνεργασίες και κεφάλαια. Με το τελευταίο να αποτελεί, λόγω μεγέθους, το κύριο εμπόδιο των ΜμΕ, καταλύτη του όλου εγχειρήματος θα αποτελέσει η δυνατότητα πρόσβασης των επιχειρήσεων αυτών σε επαρκή χρηματοδοτικά προγράμματα, που θα στοχεύουν σε νέες τεχνολογίες, στη χρήση ψηφιακών εργαλείων και στην εκπαίδευση των εργαζομένων. Φυσικά απαιτείται επιπλέον η πλαισίωση με ένα δυναμικό, ευέλικτο και καλά δομημένο νομοθετικό πλαίσιο χωρίς γραφειοκρατίες, καθώς και η ισχυρή στοχοθέτηση και δέσμευση των επιχειρήσεων, μέσω προσεκτικά διαμορφωμένων στρατηγικών πλάνων για την επιδίωξη των βέλτιστων πράσινων πρακτικών τους.»

Γεώργιος Καββαθάς
Πρόεδρος ΓΣΕΒΕΕ
«Πρόσφατη έρευνα του ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ έδειξε ότι, κατά μέσο όρο, μία επιχείρηση εστίασης πλήρωσε περίπου 9.000 ευρώ για ενέργεια το 2021, 14.000 το 2022 και θα πληρώσει 17.500 για το 2023»

Αναγκαία η έμφαση στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των ΜμΕ
«Οι ΜμΕ χρειάζονται ειδική μεταχείριση», υποστηρίζει ο Γεώργιος Καββαθάς, «προκειμένου να παραμείνουν ανταγωνιστικές, τόσο στην εθνική όσο και στην παγκόσμια αγορά, κυρίως μέσω της αύξησης των κονδυλίων χρηματοδότησης. Για να μπορέσουν να αναλάβουν τον ρόλο που τους αναλογεί στην πράσινη μετάβαση της Ευρώπης, θα πρέπει να δοθεί ακόμη μεγαλύτερη έμφαση στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και τις ανάγκες τους. Οι χρηματοδοτήσεις μέσω προγραμμάτων και νομοθετική διευκόλυνση της εγκατάστασης φωτοβολταϊκών πάνελ μικρής κλίμακας σε ταράτσες μικρών επιχειρήσεων μπορούν να εξασφαλίσουν σε κάποιο βαθμό την πράσινη μετάβασή τους, παράλληλα με προγράμματα που αφορούν και άλλους τομείς, όπως τον τομέα της κυκλικής οικονομίας. Η πράσινη μετάβαση περιλαμβάνει τη στροφή σε μια βιώσιμη οικονομία που βασίζεται σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, την κυκλική οικονομία, μειώνει τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου και αποτελεί πρόκληση για τις μικρές επιχειρήσεις, αλλά μπορεί να προσφέρει οφέλη για τις επιχειρήσεις και την κοινωνία.»

Γιώργος Παπαδάς
Ιδιοκτήτης, Polyplast
«Για την πράσινη μετάβαση απαιτείται επένδυση στην έρευνα και ανάπτυξη, προκειμένου για τη δημιουργία καινοτόμων προσφιλών τεχνολογιών προς το περιβάλλον, καθώς και ενσωμάτωση βιώσιμων πρακτικών στην εταιρική κουλτούρα»

R&D και εταιρική κουλτούρα
Όπως σχολιάζει ο Γιώργος Παπαδάς, «οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις αναδεικνύονται ως κρίσιμος παράγοντας για την πράσινη μετάβαση, υπό τον όρο ότι επενδύουν στον συγκεκριμένο τομέα, συμβάλλοντας έτσι στην επίτευξη της βιωσιμότητας. Για τη μετάβαση αυτή απαιτείται επένδυση στην έρευνα και ανάπτυξη για τη δημιουργία καινοτόμων προσφιλών τεχνολογιών προς το περιβάλλον. Επιπλέον, η ενσωμάτωση βιώσιμων πρακτικών πρέπει να γίνει αναπόσπαστο μέρος της εταιρικής κουλτούρας με τα οφέλη αυτής να είναι ορατά προς όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη. Η πράσινη μετάβαση, όταν υιοθετείται ομαλά και ενσωματώνεται στην εταιρική κουλτούρα, επιφέρει οικονομική βιωσιμότητα και συνεισφέρει στην προστασία του περιβάλλοντος. Αυτό είναι και το όραμα της Polyplast, το οποίο καθημερινά κάνουμε πράξη.»

Η κυβέρνηση οφείλει να προσθέτει συνεχώς νέους μηχανισμούς στήριξης
Κλείνοντας, ο Αριστοτέλης Αϊβαλιώτης περιγράφει τη βεντάλια των εργαλείων που θα στηρίξουν τις ΜμΕ στη διαδικασία της πράσινης μετάβασης: «Τα εργαλεία για τη συμμετοχή των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων στην πορεία για τους στόχους της πράσινης μετάβασης θα είναι μια αρκετά ευρεία σύνθεση. Κατά πρώτο λόγο θα οδηγηθούν από την όλο και μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση του κοινού, επομένως των πελατών τους, στην κλιματική κρίση που εξελίσσεται. Η κυβέρνηση από τη μεριά της οφείλει να προσθέτει συνεχώς νέους μηχανισμούς στήριξης των οικονομικών δράσεων που οι επιχειρήσεις καλούνται να αναλάβουν, προκειμένου να μειώσουν το ανθρακικό τους αποτύπωμα. Και, τέλος, οι ίδιες οι επιχειρήσεις, μικρές, μεσαίες, αλλά και μεγάλες θα ανακαλύψουν ότι τα προϊόντα τους θα είναι δύσκολο να προωθηθούν σε μια όλο και πιο ευαίσθητη αγορά, αν δεν έχουν την επαρκή “πράσινη” πιστοποίηση, την οποία σταδιακά θα υποχρεώνονται να έχουν και όλες οι χρηματοδοτικές τους πηγές.»