Η αγορά επιχειρηματικών δανείων κινείται αναπτυξιακά, με CAGR 13,1%, και χαρακτηρίζεται από νέες τάσεις, όπως η ενίσχυση του ανταγωνισμού, η έμφαση στα κριτήρια ESG, η συνεχιζόμενη επίδραση του ψηφιακού μετασχηματισμού, ενώ η online αγορά δανείων κερδίζει συνεχώς έδαφος.

Το τοπίο των επιχειρηματικών δανείων αλλάζει συνεχώς, προκειμένου να προσαρμοστεί στα εκάστοτε δεδομένα της αγοράς. Κάποιες τάσεις που ξεχωρίζουν διεθνώς σε αυτήν την κατεύθυνση είναι η ενίσχυση των ΕΠΠ, η αυξημένη ευελιξία και εξατομίκευση στους όρους δανειοδότησης, η όλο και μεγαλύτερη υιοθέτηση και τυποποίηση ψηφιακών λύσεων, η ενίσχυση του συμβουλευτικού ρόλου του δανειστή που καλλιεργεί στενότερη, αμεσότερη σχέση συνεργασίας και εμπιστοσύνης με τον δανειολήπτη, η εισαγωγή κριτηρίων ESG στη χρηματοδότηση, αλλά και, ταυτόχρονα, αυξημένα μέτρα προστασίας των πιστωτών, μέσω αυστηρότερων αξιολογήσεων.

Η ενίσχυση των ΕΠΠ
Σε δημόσια ηλεκτρονική διαβούλευση ετέθη πρόσφατα το σχέδιο νόμου του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών με τίτλο: «Δάνεια: Διαφάνεια, ανταγωνισμός, προστασία των ευάλωτων – Ενσωμάτωση της Οδηγίας (ΕΕ) 2021/2167». Σύμφωνα με την αρχική ανακοίνωση του Υπουργείου, ένας από τους στόχους που επιδιώκονται με το σχέδιο νόμου είναι η ενίσχυση του ανταγωνισμού στο τραπεζικό σύστημα και, σε αυτήν την κατεύθυνση, προβλέπεται να εισαχθούν ρυθμίσεις, όπως η χορήγηση δανείων από μη τραπεζικούς φορείς. Οι Εταιρείες Παροχής Πιστώσεων (ΕΠΠ), οι οποίες με την υφιστάμενη νομοθεσία (νόμος 4261/2014) μπορούν να παρέχουν πιστώσεις σε φυσικά πρόσωπα για την κάλυψη καταναλωτικών και προσωπικών αναγκών, θα μπορούν στο εξής να χορηγούν και στεγαστικά ή επιχειρηματικά δάνεια. Με τη ρύθμιση επιδιώκεται να ενεργοποιηθούν στην πράξη οι ΕΠΠ και στην ελληνική αγορά. Στόχος είναι να αυξηθεί ο ανταγωνισμός στον τομέα των χορηγήσεων, να προσφέρονται περισσότερες επιλογές για τη χρηματοδότηση κατανάλωσης και επενδύσεων και να αποκτήσουν πρόσβαση σε χρηματοδότηση φυσικά και νομικά πρόσωπα τα οποία σήμερα αποκλείονται από το τραπεζικό σύστημα. Παράλληλα, θα απλοποιηθεί το πλαίσιο αδειοδότησης των ΕΠΠ από την Τράπεζα της Ελλάδος, η οποία έχει και εποπτικό ρόλο, προκειμένου να διασφαλίζεται η χρηματοπιστωτική σταθερότητα και η εμπιστοσύνη του κοινού στις εταιρείες του χρηματοπιστωτικού τομέα.

Ο ψηφιακός μετασχηματισμός διευκολύνει την πρόσβαση σε κεφάλαια
Σύμφωνα με στοιχεία της Allied Market Research, η αξία της αγοράς επιχειρηματικών δανείων εκτιμάται ότι ανήλθε σε 8.823,53 δισ. δολάρια το 2020, και προβλέπεται να φθάσει τα 29.379,83 δισ. δολάρια το 2030, κινούμενη με CAGR 13,1%, το διάστημα 2021-2030. Σημειώνεται ότι το υπό εξέταση διάστημα χαρακτηρίστηκε από αυξημένο δανεισμό προκειμένου να επιβιώσουν οι επιχειρήσεις από το πλήγμα που προκάλεσε η πανδημία, αλλά και από την αυξημένη δανειοληπτική δραστηριότητα που παρατηρήθηκε στις μικρές επιχειρήσεις. Εντονότερος ανταγωνισμός έχει παρατηρηθεί μεταξύ παραδοσιακών τραπεζών, μη τραπεζικών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων και εναλλακτικών πλατφορμών, συνδυασμός που οδήγησε σε μεγαλύτερο εύρος επιλογών για τους δανειολήπτες και μεγαλύτερη πίεση στους δανειστές για διαφοροποίηση. Ο συνεχιζόμενος ψηφιακός μετασχηματισμός του κλάδου διευκολύνει την ταχύτερη πρόσβαση σε κεφάλαια, με εντεινόμενη ροπή προς τη χρηματοδότηση ΜμΕ και τον σχεδιασμό κατάλληλων προϊόντων για τη συγκεκριμένη αγορά. Η online αγορά δανείων μεγαλώνει με έντονο ρυθμό και εκτιμάται ότι, αν η αναπτυξιακή πορεία συνεχιστεί, οι online πιστωτές θα αντικαταστήσουν τις τράπεζες ως πρώτη πηγή επιχειρηματικών δανείων τα προσεχή χρόνια.

Παναγιώτης Λέκκας
Προέδρος ΔΣ, CNL Capital ΕΚΕΣ-ΔΟΕΕ

«Οι εναλλακτικοί φορείς χρηματοδότησης μπορούν δυνητικά να αντιμετωπίσουν, πιο αποτελεσματικά από τις τράπεζες, στρεβλώσεις που υφίστανται στην ελληνική αγορά, τόσο λόγω του μικρού μεγέθους της μέσης επιχείρησης, όσο και λόγω της οικονομικής κρίσης της δεκαετίας του 2010»

Η αύξηση του ανταγωνισμού ευνοεί την αγορά
Όπως περιγράφει ο Παναγιώτης Λέκκας, Προέδρος ΔΣ της CNL Capital ΕΚΕΣ-ΔΟΕΕ, «στην Ελλάδα, το υφιστάμενο θεσμικό πλαίσιο είναι απόλυτα τραπεζοκεντρικό, σε αντίθεση με τις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες και τις ΗΠΑ, όπου οι μη τραπεζικοί φορείς χρηματοδότησης έχουν ισχυρή και σταθερά αυξανόμενη παρουσία, ιδίως στην αγορά των επιχειρηματικών δανείων. Η διεύρυνση των δυνητικών πηγών χρηματοδότησης των ελληνικών επιχειρήσεων είναι εύλογο πως θα βελτιώσει την πρόσβασή τους στην αναγκαία χρηματοδότηση. Πέραν από το προφανές, δηλαδή πως η αύξηση του ανταγωνισμού δρα υπέρ της λειτουργίας μιας αγοράς, οι εναλλακτικοί φορείς χρηματοδότησης μπορούν δυνητικά να αντιμετωπίσουν, πιο αποτελεσματικά από τις τράπεζες, στρεβλώσεις που υφίστανται στην ελληνική αγορά, τόσο λόγω του μικρού μεγέθους της μέσης επιχείρησης, όσο και λόγω της οικονομικής κρίσης της δεκαετίας του 2010.

Βέβαια, ο βαθμός στον οποίο θα υπάρξει πραγματική βελτίωση των συνθηκών χρηματοδότησης εξαρτάται από την ανανέωση του νομοθετικού πλαισίου που για την ώρα τουλάχιστον φαίνεται να γίνεται με δειλά βήματα. Σε κάθε περίπτωση, κάθε χρηματοδότης έχει ως πρώτιστο κριτήριο αξιολόγησης τη δυνατότητα ανάκτησης των κεφαλαίων του, συνεπώς ένα σημαντικό μέρος από τις εταιρείες που δεν έχουν πρόσβαση στις τράπεζες δεν θα είχαν ούτε σε εναλλακτικούς φορείς χρηματοδότησης. Ένα πραγματικό παράδειγμα για το πώς θα μπορούσε να λειτουργήσει ένας εναλλακτικός φορέας χρηματοδότησης είναι η CNL Capital ΕΚΕΣ-ΔΟΕΕ, εταιρεία εισηγμένη στο Χρηματιστήριο Αθηνών. Την τελευταία δεκαετία, υπό ένα πολύ περιοριστικό θεσμικό καθεστώς, η CNL Capital έχει υποστηρίξει πολλές δεκάδες μικρομεσαίες ελληνικές επιχειρήσεις, έχοντας προχωρήσει σε χρηματοδοτήσεις άνω των 80 εκατ. ευρώ. Αν και τα κριτήρια αξιολόγησής της είναι αυστηρά, με αποτέλεσμα να έχει ελάχιστες επισφάλειες όλα αυτά τα χρόνια, είναι σε θέση να τα συνδυάζει με σαφώς μεγαλύτερη ευελιξία, συμπληρωματικότητα και ταχύτητα από ό,τι τα τραπεζικά ιδρύματα.»

Μεγαλώνει και ισχυροποιείται ο τομέας NBFI, αλλά πρέπει να διασφαλιστεί η ανθεκτικότητά του
Σε έκθεση του 2022 του Συμβουλίου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (FSB) τονιζόταν ότι το παγκόσμιο ενεργητικό των NBFIs είχε ανέλθει σε 239,3 τρισ. δολάρια, αναλογώντας έτσι σε σχεδόν 50% του συνόλου του ενεργητικού (από 42% το 2008). Συνολικά, σε παγκόσμιο επίπεδο, τα χρηματοοικονομικά assets συνέχισαν να καταγράφουν αύξηση κατά τη διάρκεια του 2021: ενισχύθηκαν κατά 7,7% και ανήλθαν σε 486,6 τρισ. δολάρια, κυρίως χάρη στην ανάπτυξη του τομέα των NBFIs. Ο συγκεκριμένος τομέας αναπτύχθηκε κατά 8,9% το 2021.
Όσο μεγαλώνει και δυναμώνει η εν λόγω αγορά, τόσο τραβάει την προσοχή, όχι μόνο των υποψήφιων δανειοληπτών, αλλά και των ρυθμιστικών αρχών. Στην ετήσια έκθεση του Συμβουλίου που δημοσιεύθηκε τον Οκτώβριο, αναφέρεται ότι το FSB επεξεργάζεται επισταμένως τρόπους αντιμετώπισης των συστημικών κινδύνων στον τομέα των NBFIs, καθώς επίσης τρόπους υλοποίησης διεθνών μεταρρυθμίσεων για την ενίσχυση της ανθεκτικότητάς τους.

Μιχάλης Μαρακάκης
Προέδρος ΔΣ, Συνεταιριστική Τράπεζα Χανίων

«Είναι ανάγκη να διευρυνθεί το πλαίσιο τραπεζικής αδειοδότησης στη χώρα, με το σκεπτικό ότι μια τέτοια εξέλιξη θα ενισχύσει τον ανταγωνισμό στον κλάδο και θα οδηγήσει στην επίτευξη καλύτερων όρων δανεισμού για επιχειρήσεις και ιδιώτες»

Ο Μιχάλης Μαρακάκης, Προέδρος ΔΣ της Συνεταιριστικής Τράπεζας Χανίων, σχολιάζει σχετικά με τις νέες προοπτικές για διεύρυνση του χρηματοπιστωτικού τοπίου: «Είναι νωρίς για να προβλεφθούν πλήρως οι συνέπειες μιας τέτοιας εξέλιξης στο ελληνικό τραπεζικό σύστημα και στην εθνική οικονομία ευρύτερα. Το σίγουρο είναι ότι η εμπλοκή τρίτων funds στην εν λόγω αγορά οφείλει να γίνει με μεγάλη προσοχή και να οριοθετηθεί αυστηρά από ένα συγκεκριμένο νομοθετικό πλαίσιο. Αν δεν γίνει αυτό, θα ευνοηθεί η δραστηριότητα διάθεσης παράνομου χρήματος και ίσως αγγίξει τα όρια της τοκογλυφίας. Επιπλέον, είναι ανάγκη να διευρυνθεί το πλαίσιο τραπεζικής αδειοδότησης στη χώρα, με το σκεπτικό ότι μια τέτοια εξέλιξη θα ενισχύσει τον ανταγωνισμό στον κλάδο και θα οδηγήσει στην επίτευξη καλύτερων όρων δανεισμού για επιχειρήσεις και ιδιώτες.»

Ελπίδες για εξυγίανση
«Δεδομένου ότι ο αριθμός των ‘non-bankable’ -κυρίως μικρομεσαίων- επιχειρήσεων είναι μεγάλος, η τόνωση του ανταγωνισμού θα ήταν πραγματικά χρήσιμη», υποστηρίζει η Σόνια Σαράντη, Senior Associate στη δικηγορική εταιρεία Machas & Partners. «Αντίστοιχα, εξαιρετικά χρήσιμη και, προς την ίδια κατεύθυνση, σημαντική θα ήταν η πρόοδος της εξέλιξης του στελεχιακού δυναμικού των επιχειρήσεων αυτών, ώστε να ανταποκριθεί στις τεχνικές απαιτήσεις συναλλαγής με τα πιστωτικά ιδρύματα. Η είσοδος νέων συμμετεχόντων στη χρηματοδοτική αγορά, όπως τα non deposit financial institutions, αναμένεται να οδηγήσει πλήθος επιχειρήσεων, ακόμα και επιχειρήσεων με «κόκκινα δάνεια», προς τον δρόμο της «εξυγίανσης», ώστε να αποκτήσουν πρόσβαση σε πηγές χρηματοδότησης, χάρις στη μεγαλύτερη ευελιξία που θα έχουν οι νέοι αυτοί φορείς. Ο συνδυασμός του παραδοσιακού τραπεζικού δανεισμού, με τους νέους συμμετέχοντες και την εξέλιξη στη «χρηματοδοτική τεχνογνωσία» από τις επιχειρήσεις είναι, κατά την γνώμη μας, αυτό που απαιτείται για τη θετική διαφοροποίηση με γεωμετρική πρόοδο», καταλήγει.

Εμπλουτίζουν την προϊοντική τους γκάμα οι τράπεζες
Σύμφωνα με τη Ρόη Χάικου, Διευθύντρια Εταιρικής Επικοινωνίας της Attica Bank, «η συζήτηση και η ανάγκη για την αύξηση της ανταγωνιστικότητας στο τραπεζικό σύστημα παραμένει, και το τελευταίο διάστημα, ανάμεσα σε άλλα, εντείνεται και από τη συγκράτηση της πιστωτικής επέκτασης και την έλλειψη χρηματοδότησης, ειδικά των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, καθώς και των ιδιωτών. Συνεπώς, και μέσω του νομοσχεδίου που προωθεί η κυβέρνηση, φαίνεται να ενισχύεται το πλαίσιο για δανειοδοτήσεις και από μη τραπεζικά ιδρύματα και για μικρές και ευέλικτες χρηματοδοτήσεις, οι οποίες εξυπηρετούν συγκεκριμένες πιστωτικές ανάγκες. Η Attica Bank έχει δηλώσει το «παρών» σε αυτόν τον τομέα, καθώς εδώ και κάποιους μήνες, το ΤΜΕΔΕ Microfinance Solutions είναι ο πρώτος θεσμικός φορέας που δραστηριοποιείται στον κλάδο των μικροχρηματοδοτήσεων και σε συνεργασία με την Τράπεζά μας, αποτελεί ένα παράδειγμα ενός σύγχρονου, εύχρηστου και αποτελεσματικού εργαλείου χρηματοδότησης. Προφανώς, οι περισσότερες εναλλακτικές πηγές χρηματοδότησης θα αυξήσουν και την προσβασιμότητα, ειδικά σε ομάδες επιχειρήσεων, οι οποίες πριν αντιμετώπιζαν δυσκολίες στη χρηματοδότησή τους.»

Πρώτα το κεφάλαιο κίνησης
Η εξασφάλιση βιώσιμης χρηματοδότησης και ορθής χρηματοοικονομικής διαχείρισης είναι αναγκαία για την υγεία και ανάπτυξη της επιχειρηματικότητας. Σε πρόσφατη ανάρτησή μας στη σελίδα του FinancePro στο LinkedIn, καλέσαμε τα οικονομικά στελέχη να μάς πουν σε ποιο πεδίο συμβάλλει πιο αποδοτικά το χρηματοπιστωτικό οικοσύστημα στο σύγχρονο επιχειρείν.

Στην ψηφοφορία μετείχαν 27 στελέχη και οι απαντήσεις τους κατανέμονται ως εξής:

  1. Χρηματοδότηση κεφαλαίου κίνησης: 33%
  2. Ψηφιακές συναλλαγές: 30%
  3. «Πράσινη» χρηματοδότηση: 22%
  4. Συναλλαγές Μ&Α: 15%
Σόνια Σαράντη
Senior Associate, Machas & Partners

«Η ενσωμάτωση στη χρηματοδότηση περιβαλλοντικών, κοινωνικών και διακυβερνητικών κριτηρίων (ESG) ενθαρρύνει σημαντικά επενδύσεις που ανταποκρίνονται περισσότερο στις ανάγκες του οικονομικοκοινωνικού περιβάλλοντος»

Πληθαίνουν τα εργαλεία επιχειρηματικής τραπεζικής
Αναφορικά με τις σύγχρονες δυνατότητες βιώσιμης χρηματοδότησης, η Σόνια Σαράντη σχολιάζει: «Πολύ κρίσιμα εργαλεία που χρησιμοποιούνται από τον χρηματοπιστωτικό τομέα –που όμως απαιτείται να προσαρμοστούν περαιτέρω στη διεθνή αγορά– είναι τα προηγμένα λογισμικά ανάλυσης δεδομένων για την πρόβλεψη χρηματοπιστωτικών κινδύνων. Στο ίδιο πλαίσιο, λογισμικά τύπου Application Programming Interface (API) δίνουν τη δυνατότητα στις επιχειρήσεις να συνδέσουν τα συστήματά τους με τραπεζικές υπηρεσίες για ταχύτερες και ασφαλέστερες συναλλαγές. Επιπλέον, η ενσωμάτωση στη χρηματοδότηση περιβαλλοντικών, κοινωνικών και διακυβερνητικών κριτηρίων (Environmental, Social and Governance, άλλως ESG) ενθαρρύνει σημαντικά επενδύσεις που ανταποκρίνονται περισσότερο στις ανάγκες του οικονομικοκοινωνικού περιβάλλοντος. Επί των χορηγήσεων, εξαιρετικής σημασίας είναι ο μηχανισμός συγχρηματοδότησης μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΤΑΑ) για δάνεια με εξαιρετικό οικονομικό πλεονέκτημα και σκοπό επένδυσης σε αναπτυξιακούς τομείς, όπως ο ψηφιακός μετασχηματισμός και η πράσινη μετάβαση. Τα εργαλεία αυτά, από κοινού με την τεχνογνωσία του ελληνικού χρηματοπιστωτικού τομέα ανοίγουν νέες δυνατότητες για βιώσιμη χρηματοδότηση και ανάπτυξη επιχειρήσεων, προωθώντας ένα αναγκαία περισσότερο πρωτοπόρο και σίγουρα πιο κερδοφόρο επιχειρηματικό περιβάλλον.»

Ρόη Χάικου
Διευθύντρια Εταιρικής Επικοινωνίας, Attica Bank

«Ολοκληρώνοντας τον ψηφιακό μετασχηματισμό του, το ελληνικό τραπεζικό σύστημα περνάει στην επόμενη ημέρα, ελαχιστοποιώντας τους πιστωτικούς κινδύνους και μεγεθύνοντας την αποτελεσματικότητα της χρηματοδότησης»

Cloud και τεχνητή νοημοσύνη
«Το ελληνικό τραπεζικό σύστημα έχει κάνει τεράστια βήματα προόδου σε διαφορετικά πεδία που αφορούν για παράδειγμα την ψηφιοποίηση, τη χρήση νέων εργαλείων αξιολόγησης και ανταπόκρισης στα αιτήματα των πελατών, τη συνεργασία με άλλους φορείς, τα καινοτόμα χρηματοδοτικά προγράμματα και το νέο μοντέλο λειτουργίας του», υπογραμμίζει η Ρόη Χάικου. «Τα εργαλεία εξελίσσονται, βελτιώνονται, μας κάνουν πιο γρήγορους και αποτελεσματικούς στην επενδυτική και επιχειρηματική τραπεζική για τη διασφάλιση βιώσιμης χρηματοδότησης και ανάπτυξης των επιχειρήσεων. Ενδεικτικά, στην Attica Bank έχουμε κάνει ένα καθοριστικό βήμα στον ψηφιακό μετασχηματισμό ολόκληρου του Συστήματος Διαχείρισης Διαθεσίμων της τράπεζας, αξιοποιώντας τις δυνατότητες του cloud περιβάλλοντος για την επεξεργασία και εκκαθάριση των συναλλαγών, τη διαχείριση κινδύνων και συνολικά την βελτιστοποίηση των λειτουργιών του Treasury μας. Πλέον, ενισχύεται η προ-χρηματοδοτική περίοδος με εξειδικευμένη σύγχρονη συμβουλευτική, η οποία υιοθετεί τα ESG κριτήρια, ενώ ενισχύει τον έλεγχο και αυξάνει τις παραμέτρους που εξετάζονται για τις χρηματοδοτήσεις, ώστε οι επιχειρήσεις να λειτουργούν και να αναπτύσσονται, προσαρμοσμένες στο σύγχρονο παγκοσμιοποιημένο επιχειρείν. Εντάσσοντας σταδιακά την τεχνητή νοημοσύνη στην τραπεζική καθημερινότητα και ολοκληρώνοντας τον ψηφιακό μετασχηματισμό του, το ελληνικό τραπεζικό σύστημα περνάει στην επόμενη ημέρα, ελαχιστοποιώντας τους πιστωτικούς κινδύνους και μεγεθύνοντας την αποτελεσματικότητα της χρηματοδότησης στις επιχειρήσεις και τους ιδιώτες.»

Έμπρακτη στήριξη στις ΜμΕ
Όπως αναλύει ο Μιχάλης Μαρακάκης, «στην εποχή μας υπάρχει μια σειρά σύγχρονων εργαλείων επιχειρηματικής και επενδυτικής τραπεζικής, που προάγουν τη βιώσιμη χρηματοδότηση και ανάπτυξη των επιχειρήσεων. Ως Τράπεζα Χανίων φιλοδοξούμε να στηρίζουμε έμπρακτα την ελληνική οικονομία και να βρισκόμαστε σταθερά στο πλευρό του κεντρικότερου αναπτυξιακού της πυλώνα, των μικρομεσαίων επιχειρήσεων. Η Τράπεζα, πέρα από την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητάς τους και την παροχή ρευστότητας, προάγει την εξέλιξη και την ενδυνάμωση του ελληνικού επιχειρείν, μέσα από εξειδικευμένα εργαλεία και συνεργασίες, όπως για παράδειγμα με την Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα (ΕΑΤ) μέσω του προγράμματος «Business Growth Fund» ή με το Ευρωπαϊκό Επενδυτικό Ταμείο (EIF) μέσω του προγράμματος «EaSi – Μικροπιστώσεις», αλλά και των προγραμμάτων InvestEU, στα οποία θα συμμετέχει στο άμεσο μέλλον. Με την αξιοποίηση αυτών και άλλων αντίστοιχων χρηματοδοτικών εργαλείων παρέχουμε δάνεια επενδυτικού σκοπού και κεφαλαίου κίνησης σε ένα ευρύ φάσμα μικρομεσαίων επιχειρήσεων (ΜμΕ), με ευνοϊκά επιτόκια καθώς και με μειωμένες ή καθόλου εξασφαλίσεις, στηρίζοντας ουσιαστικά τη ραχοκοκαλιά της ελληνικής επιχειρηματικότητας.»

Η αξία των συνδυαστικών λύσεων
«Σε ό,τι αφορά τον τραπεζικό δανεισμό, πρωτεύοντα ρόλο στην ανάπτυξη ελκυστικών εργαλείων χρηματοδότησης, ειδικά για τις ΜμΕ, διαδραματίζουν τα προγράμματα εγχώριων και διεθνών αναπτυξιακών φορέων, όπως η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ), η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης (EBRD) και η Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα (ΕΑΤ)», εξηγεί ο Παναγιώτης Λέκκας. «Η ανάπτυξη μη τραπεζικών φορέων χρηματοδότησης, ακόμα και αν αυτοί δεν έχουν δυνατότητα αξιοποίησης των παραπάνω προγραμμάτων, θα προσέθετε περισσότερες εναλλακτικές στην αγορά, καθώς αυτοί οι φορείς θα μπορούσαν να υιοθετήσουν πιο στοχευμένες κι ευέλικτες πολιτικές χρηματοδότησης, π.χ. αξιοποιώντας τις βραχυχρόνιες χρηματοροές μιας επιχείρησης ή τις μακροχρόνιες πελατειακές της σχέσεις. Επίσης, οι εναλλακτικοί φορείς χρηματοδότησης δύνανται να συνεργαστούν πιο αποτελεσματικά με θεσμικούς επενδυτές που υποστηρίζουν το μετοχικό κεφάλαιο μιας επιχείρησης, όπως τα Venture Capital και Private Equity funds, ώστε να διαμορφωθούν συνδυαστικές λύσεις που να υποστηρίζουν τη βιώσιμη ανάπτυξη των επιχειρήσεων.»